*Philip Sidney. Άγγλος ποιητής, στρατιωτικός και διπλωμάτης(1554 – 1586). Σπούδασε στην Οξφόρδη και ταξίδεψε πολύ στην Ευρώπη.  Eίναι γνωστός για το έπος Arcadia, και την Απολογία της ποίησης

Από το petmou.gr/Στέλλα Πανοπούλου

Photo: Unsplash

Τα γαϊδουράκια μας είναι ένα πολύ γνώριμο και αγαπητό ζώο, αλλά δυστυχώς δεν τυγχάνουν πάντα της καλύτερης μεταχείρισης.

Στην Ελλάδα, τα γαϊδουράκια υπάρχουν παντού. Όχι μόνο σε φάρμες και σε χωράφια, αλλά και στους μύθους, στις παροιμίες, και στις παραδόσεις μας. Πολλοί/ές από εμάς μεγαλώσαμε μαζί τους, και γνωρίζουμε ότι δεν πρόκειται για ζώα απλώς πεισματάρικα και ανυπάκουα όπως συχνά τους καταλογίζεται, αλλά για ευγενικά, καλόψυχα, και έξυπνα ζώα, που ανέκαθεν βοηθούσαν τους ανθρώπους.

Ο γάιδαρος είναι ένα οικόσιτο, εξημερωμένο, οπληφόρο θηλαστικό που ανήκει στην τάξη των περισσοδάκτυλων. Η επιστημονική του ονομασία είναι Equus asinus. Φημίζεται για την υπομονή και την αντοχή του, και αποτελεί σύμβολο ταπεινότητας, όπως φαίνεται και στην Καινή Διαθήκη, όπου ο Χριστός εισέρχεται στα Ιεροσόλυμα καβάλα σε έναν γάιδαρο. Στην αιγυπτιακή μυθολογία, ο γάιδαρος ήταν το σύμβολο του Ρα, του θεού του ήλιου.

Δυστυχώς, ο αριθμός των γαϊδάρων μειώθηκε δραματικά στην Ελλάδα μέσα στον προηγούμενο αιώνα, και πολλά γαϊδουράκια έπεσαν θύματα κακομεταχείρισης, καθώς καλούνταν να κάνουν εξαιρετικά βαριές δουλειές μέσα στη ζέστη και στις κακουχίες. Ευτυχώς, με τη συμβολή φιλοζωικών ομάδων και πρωτοβουλιών, τα πράγματα έχουν αρχίσει να αλλάζουν.

Ας δούμε μερικές ενδιαφέρουσες πληροφορίες που πιθανόν δεν γνωρίζατε για τα αξιολάτρευτα γαϊδουράκια:

1. Τα μεγάλα αυτιά τους τα βοηθούν να παραμένουν δροσερά

Οι γάιδαροι προήλθαν από την Αφρική και την Ασία, όπου τα κοπάδια έτειναν να εξαπλώνονται σε μεγάλες εκτάσεις. Τα μεγάλα αυτιά τους βοηθούσαν να ακούν ο ένας τον άλλον – και τους θηρευτές – από χιλιόμετρα μακριά. Ακόμα, η μεγάλη επιφάνεια των αυτιών βοηθά τους γαϊδάρους να αποβάλλουν τη θερμότητα πιο εύκολα ώστε να παραμένουν δροσεροί στις υψηλές θερμοκρασίες.

2. Έχουν ιδιαίτερη φωνή

Το χαρακτηριστικό γκάρισμα των γαϊδάρων είναι ξεχωριστό μεταξύ των ιπποειδών, καθώς απαιτεί μια ικανότητα που δεν διαθέτουν ούτε τα άλογα ούτε οι ζέβρες: να φωνάζουν τόσο όταν εισπνέουν, όσο κι όταν εκπνέουν. Το γκάρισμα κάθε γαϊδάρου έχει τη δική του διάρκεια και συχνότητα.

3. Υπάρχει μια πολύ τριχωτή φυλή γαϊδάρων

Οι γάιδαροι Poitou αναπτύχθηκαν στη γαλλική περιοχή Poitou κατά τον 18ο αιώνα από τους ανθρώπους, και χρησιμοποιήθηκαν κυρίως για την εκτροφή μουλαριών στην Ευρώπη (μέσω της διασταύρωσής τους με φοράδες). Έχουν χαρακτηριστικό μακρύ τρίχωμα που θυμίζει τζίβες. Δυστυχώς, όπως όλα τα είδη γαϊδάρων, έτσι και οι γάιδαροι Poitou μειώθηκαν δραματικά κατά τα νεότερα χρόνια. Το 1977 υπήρχαν μόλις 44 τέτοια ζώα. Σήμερα, ο αριθμός τους έχει αυξηθεί χάρη στις προσπάθειες ιδιωτών εκτροφέων και της συλλογικής προσπάθειας για τη διατήρηση του είδους.

4. Οι πρόγονοί τους απειλούνται από εξαφάνιση

Υπάρχουν δύο είδη άγριων γαϊδάρων: ο άγριος γάιδαρος της Αφρικής και ο άγριος γάιδαρος της Ασίας. Δυστυχώς, μόνο ο πρώτος υπάρχει σήμερα, και κινδυνεύει να εξαφανιστεί, παρά το γεγονός ότι από αυτόν προήλθαν τα σημερινά εξημερωμένα γαϊδουράκια. Σύμφωνα με τη Διεθνή Ένωση για την Προστασία της Φύσης (IUCN), ο Αφρικανικός άγριος γάιδαρος κινδυνεύει, καθώς τον κυνηγούν για τροφή και για τεχνικές παραδοσιακής ιατρικής. Το 2014 υπήρχαν στη φύση ανάμεσα στα 23 και στα 200 ενήλικα ζώα. Η Σύμβαση για την Προστασία των Μεταναστευτικών Ειδών Άγριων Ζώων (CMS) δημιούργησε το 2017 ένα Σχέδιο Δράσης για την Προστασία του Αφρικανικού Άγριου Γαϊδάρου Equus africanus. Ακόμα, υπάρχει νομοθεσία για την προστασία των προγόνων των γαϊδάρων σε χώρες όπως είναι η Ερυθραία και η Αιθιοπία.

5. Δημιουργούν πολλά είδη υβριδίων

Οι γάιδαροι είναι υπεύθυνοι για τη δημιουργία πολλών ειδών υβριδίων, καθώς είναι κοντινοί συγγενείς με τα άλογα και τις ζέβρες, και μπορούν να τεκνοποιήσουν και με τα δύο είδη. Η δημιουργία υβριδίων ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής πρακτική για πολλά χρόνια, καθώς τα μουλάρια χρησιμοποιούνταν εκτεταμένα ως ζώα εργασίας. Τα μουλάρια είναι σχεδόν πάντα στείρα. Έχουν σημειωθεί και διασταυρώσεις γαϊδάρων με ζέβρες.

6. Είναι πολύ κοινωνικά

Τα γαϊδουράκια είναι εξαιρετικά κοινωνικά ζώα και δεν τους αρέσει να μένουν μόνα τους. Εξελίχθηκαν ως ζώα κοπαδιού και δημιουργούν στενούς δεσμούς με άλλους γαϊδάρους ή άλλα ζώα, οι οποίοι μπορεί να διαρκέσουν για μια ζωή. Ο στενός δεσμός μεταξύ δύο γαϊδάρων καλείται δεσμός ζεύγους και, σύμφωνα με έρευνες, δεν πρέπει να “σπάει”, καθώς έτσι προκαλείται άγχος, στενοχώρια, και απώλεια όρεξης στα γαϊδουράκια.

7. Όταν είναι ξεροκέφαλα, έχουν το λόγο τους

Τα γαϊδουράκια είναι γνωστά για την ξεροκεφαλιά και την επιμονή τους: όταν αποφασίζουν ότι δεν θέλουν να κάνουν κάτι, δεν θα κουνηθούν από τη θέση τους με τίποτα. Αυτό συμβαίνει γιατί είναι ιδιαίτερα έξυπνα ζώα με οξυμένη την αίσθηση της αυτοσυντήρησης. Αν νιώθουν ότι βρίσκονται σε κίνδυνο, αντί να τρέξουν μακριά, μένουν σε ένα σημείο και αρνούνται να κουνηθούν, κερδίζοντας έτσι χρόνο για να αποφασίσουν αν είναι ασφαλές να προχωρήσουν ή όχι. Αυτή η αντίδραση είναι εντελώς διαφορετική από τον τρόπο που αντιδρούν τα άλογα, τα οποία όταν φοβηθούν θα τρέξουν μακριά.

Η μόνη επιστημονική αρετή είναι να ξεχωρίζεις το ουσιώδες από το επουσιώδες, για να μπορείς μετά να το λες και να το δείχνεις.

Ελένη Γλύκαντζη -Αρβελέρ

Το χρήμα δεν μπορεί να μας κάνει ευτυχισμένους, όμως είναι το μόνο που μπορεί να μας αποζημιώσει αν δεν είμαστε.
Jacinto Benavente, 1866-1954, Ισπανός συγγραφέας

*Ο Εμμανουήλ Κριαράς (Πειραιάς 28 Νοεμβρίου 1906 – Θεσσαλονίκη 22 Αυγούστου 2014) υπήρξε μια εξέχουσα μορφή της ελληνικής λογοτεχνίας και παιδείας. Ως διακεκριμένος φιλόλογος και καθηγητής στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ο Κριαράς αφιέρωσε τη ζωή του στην αναζήτηση της γνώσης.

* Ο Αθανάσιος Σκουρτανιώτης γεννήθηκε το 1793 στα Σκούρτα των Δερβενοχωρίων, τα οποία ήταν το μεγαλύτερο χωριό της επαρχίας Θηβών. Το κανονικό του όνομα ήταν Γάτσης αλλά όταν έγινε γνωστός για τα κατορθώματα του κατά την διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, ο θρύλος του πρόσθεσε το όνομα της ιδιαίτερης πατρίδας του των Σκούρτων Βοιωτίας. Στα παιδικά του χρόνια φοίτησε στην μονή του οσίου Μελετίου όπου έμαθε λίγα γράμματα και εκεί πήρε τα πρώτα του πολιτικά και στρατιωτικά μαθήματα.

Τα Δερβενοχώρια είχαν το προνόμιο να συντηρούν ένοπλα τμήματα στην περιοχή τους με σκοπό την πάταξη της ληστείας στην περιοχή της δικαιοδοσίας τους. Όταν ξέσπασε η Ελληνική επανάσταση αρχηγός αυτού του σώματος ήταν ο Σκουρτανιώτης. Επικεφαλής πολλών Δερβενοχωριτών και άλλων πολεμιστών από την Θήβα και την ευρύτερη περιοχή ήταν από τους πρώτους που ύψωσαν την σημαία της επανάστασης στην Στερεά Ελλάδα. Μαζί με τους Μελέτιο Βασιλείου και Δήμο Αντωνίου κυρίεψαν την Αθήνα και πολιόρκησαν την Ακρόπολη. Από την αρχή της επανάστασης μέχρι και τον θάνατο του ήταν κύριος της περιοχής μεταξύ Πάρνηθας και Κιθαιρώνα και εξορμώντας από εκεί, διέκοπτε πολλές φορές τις επικοινωνίες των Τούρκων μεταξύ Θήβας, Αθήνας και Χαλκίδας και λήστευε τις εφοδιοπομπές τους παίρνοντας πολεμοφόδια. Ιδιαίτερα εναντίον των Τούρκων της Χαλκίδας διεξήγαγε διαρκή και συστηματικό πόλεμο και όταν δεν είχε να επιτεθεί σε στρατιωτικά αποσπάσματα, περιφέρονταν στα χωριά της Αυλίδας και κυνηγούσε τους Τούρκους που εργάζονταν στα χωράφια αρπάζοντας από αυτούς προϊόντα και ζώα. Σε αντίθεση με τις πολεμικές του ενέργειες εναντίον των Τούρκων της Χαλκίδας και της Αθήνας, δεν έκανε το ίδιο και με τους Τούρκους της Θήβας, με τους οποίους υπήρχε ένας αμοιβαίος συμβιβασμός για την μεταξύ τους αποφυγή πολεμικών ενεργειών. Ο Αθανάσιος Σκουρτανιώτης πολέμησε και εκτός Βοιωτίας και συνεργάστηκε με τους Βάσσο,Κριεζώτη, Νικηταρά και Οδυσσέα Ανδρούτσο σε πολλές μάχες και σε όλες διακρίθηκε για την σύνεση την ανδρεία του και την στρατηγική του ικανότητα.

Σκοτώθηκε στη μάχη στο Μαυρομάττι τον Οκτώμβριο του 1825.