Συντάκτης: Kostas Bertsias

Υπήρχε όρκος «στους όρχεις» στην αρχαία Ρώμη;

Στην αρχαία Ρώμη — όπως και σε όλον τον αρχαίο κόσμο — ο όρκος δεν ήταν νομική φόρμα. Ήταν στιγμή κρίσης του εαυτού. Δεν επιβεβαίωνε απλώς ένα γεγονός· αποκάλυπτε μια εσωτερική κατάσταση.

Ο άνθρωπος που ορκίζεται δεν διαβεβαιώνει τους άλλους. Εκτίθεται απέναντι στη δική του συνείδηση. Η μαρτυρία είναι ρήγμα: εκεί όπου η λέξη καλείται να αντέξει το βάρος της ύπαρξης. Αν ψεύδομαι, δεν διαστρέφω μόνο την πραγματικότητα — διασπώ τη σχέση μου με τον εαυτό μου.

Στον αρχαίο κόσμο το σώμα λειτουργούσε ως εγγύηση. Όχι επειδή ήταν υλικό, αλλά επειδή ήταν φορέας συνέχειας. Η επίκληση της γονιμότητας ή της γενεαλογίας δεν ήταν βιολογικός συμβολισμός· ήταν υπαρξιακή διακύβευση. Η αλήθεια συνέδεε το παρόν με το μέλλον. Αν έσπαγε, έσπαγε ο χρόνος μέσα μου.

Σήμερα ο όρκος έχει μετατραπεί σε διαδικασία. Η ευθύνη έχει μεταφερθεί στον θεσμό. Στον αρχαίο κόσμο, όμως, η ευθύνη δεν μπορούσε να μεταβιβαστεί. Η αλήθεια ήταν πράξη αυτοσυνείδησης. Ήσουν αληθινός όχι επειδή το απαιτούσε ο νόμος, αλλά επειδή διαφορετικά διαλυόσουν εσωτερικά.

Η μαρτυρία, τελικά, είναι μια μορφή ελευθερίας.

Να σταθείς απέναντι στον λόγο σου και να τον αντέξεις.

Ή να χαθείς μέσα του.

Υπήρχε όρκος «στους όρχεις» στην αρχαία Ρώμη

Ορισμένες αρχαίες πηγές και μεταγενέστεροι σχολιαστές αναφέρουν ότι:

Σε παλαιότερες ρωμαϊκές (και ίσως ετρουσκικές) παραδόσεις, ο άνδρας μπορούσε να αγγίξει τα γεννητικά του όργανα όταν ορκιζόταν, ως συμβολική πράξη επίκλησης της ανδρικής τιμής, της γονιμότητας και των προγόνων του.

Δηλαδή κάποιος έλεγε έμμεσα: «Αν ψεύδομαι, ας πληγεί η γενεαλογική μου συνέχεια.»

Η ανδρική γονιμότητα θεωρούνταν ιερή και συνδεδεμένη με τους θεούς και τους προγόνους.

Αβορόρεμα (φωτό κ κορακης)

Νίκος Φράγκος

Οι φασίστες είναι μια θλιβερά υποανάπτυκτη κι άρρωστη ανθρώπινη παρουσία επί Γης. Μόνο που σήμερα γνωρίζουμε καλά πως κι ο κομμουνισμός είναι μια νεώτερη και πιο σύγχρονη ενδυμασία τους. Ακόμη, πως ο φασισμός ελλοχεύει μέσα μας και πως, εάν δεν έχει ν’ αντιμετωπίσει παιδεία και ψυχική υγεία, μας κυριεύει και μας διαβρώνει, είτε πιστεύουμε στον σοσιαλισμό είτε στις δημοκρατίες.

Μάνος Χατζηδάκις

Απόσπασμα από συνέντευξη του στον Στάθη ΤΣΑΓΚΑΡΟΥΣΙΑΝΟ

Ο άνθρωπος που παίρνει ρίσκα αρέσκεται να πιστεύει ότι είναι ελεύθερος. Ότι κινείται πέρα από τον φόβο, πέρα από τη μικρότητα, πέρα από τους υπολογισμούς των πολλών. Κι όμως, όπως μας υπενθυμίζει ο Φρανσουά ντε Λα Ροσφουκώ, τα περισσότερα ρίσκα δεν γεννιούνται από καθαρό θάρρος αλλά από μια πιο σκοτεινή πηγή: τη φιλαυτία.

Σπάνια ρισκάρουμε μόνο για να κερδίσουμε. Συχνότερα ρισκάρουμε για να μη φανεί ότι φοβηθήκαμε. Η εικόνα μας στα μάτια των άλλων —και κυρίως στα δικά μας— βαραίνει περισσότερο από το αποτέλεσμα. Έτσι, ο κίνδυνος μεταμφιέζεται σε τόλμη και η απερισκεψία σε γενναιότητα.

Το ρίσκο γίνεται ιδιαίτερα ύπουλο όταν συναντά την εξουσία. Εκεί όπου οι αποφάσεις δεν αφορούν μόνο τον εαυτό μας αλλά και άλλους, η φιλοδοξία βρίσκει πάντα επιχειρήματα για να παρουσιαστεί ως καθήκον. Η αποτυχία βαφτίζεται «αναγκαίο τίμημα» και η επιτυχία «δικαίωση». Σπάνια όμως αναγνωρίζεται το πραγματικό κίνητρο: η ανάγκη διατήρησης κύρους.

Ο Λα Ροσφουκώ δεν μας καλεί να αποφύγουμε το ρίσκο. Μας καλεί να το απογυμνώσουμε από τις αυταπάτες του. Να ρωτάμε πριν από κάθε τολμηρό βήμα:

Το κάνω επειδή το πιστεύω ή επειδή δεν αντέχω να φανώ δειλός;

Το κάνω για το αποτέλεσμα ή για την εικόνα;

Το ώριμο ρίσκο δεν φωνάζει. Δεν χρειάζεται χειροκρότημα. Παίρνεται σιωπηλά, με πλήρη επίγνωση του κόστους — και με την ταπεινότητα να δεχθεί και την αποτυχία. Γιατί το αληθινό θάρρος δεν βρίσκεται στο να αγνοείς τον κίνδυνο, αλλά στο να τον βλέπεις καθαρά και παρ’ όλα αυτά να προχωράς.

Αυτό είναι το ρίσκο χωρίς αυταπάτες. Και είναι πολύ πιο σπάνιο απ’ όσο νομίζουμε.

Στο Τσούμα Πούσι στην Πάρνηθα