Διαβάζοντας τον θόρυβο γύρω από τη Μαρία Φαραντούρη και την αφιέρωσή της στη Λίνα Μενδώνη, ένιωσα ότι δεν παρακολουθούμε δημόσιο διάλογο, αλλά στήνουμε ξανά ένα πρόχειρο λαϊκό δικαστήριο. Τι δικαιούται η εμβληματική Μαρία Φαραντούρη και τι όχι; Ποιος αποφασίζει σε ποιον «ανήκει» το Αξιον Εστί; Από πού κι ώς πού το «Της αγάπης αίματα» είναι αριστερή ή όποια άλλη ιδεολογική ιδιοκτησία;

Οποιος μεταχειρίζεται το έργο του Μίκη Θεοδωράκη ως παραταξιακή αποσκευή, το μικραίνει. Ο Θεοδωράκης συνέθετε γιατί πίστευε ότι μέσα από το τραγούδι μπορούμε να ενωθούμε. Και ας μην παραγνωρίζουμε τον Ελύτη: Ο λόγος του δεν υποτάσσεται σε κομματικά στεγανά, δεν προσφέρεται για συνθήματα. Το Αξιον Εστί είναι η ευτυχής σύμπραξη δύο δημιουργών που άρθρωσαν το συλλογικό βίωμα ενός λαού ως ενιαίο, ποιητικό και πολιτισμικό σώμα. Αυτό το καθιστά ισχυρό – και άβολο για όσους επιχειρούν να το στριμώξουν στη δική τους αφήγηση.

Σήμερα, ένα παιδί 16 ετών δύσκολα ξέρει τι είναι το Αξιον Εστί. Κι αν το ακούσει, πιθανότατα δεν θα το καταλάβει. Οχι γιατί δεν είναι ικανό, αλλά γιατί δεν του παραδώσαμε τα κλειδιά. Αυτή είναι η ήττα μας. Οχι η αφιέρωση σε μια υπουργό. Η αληθινή προδοσία είναι ότι δεν μπορούμε πια να εξηγήσουμε τι σημαίνει ο στίχος «Της αγάπης αίματα με πορφύρωσαν» χωρίς να προκαλέσουμε ειρωνικά χαμόγελα. Η Φαραντούρη είναι φωνή-μνημείο· η χροιά της έχει εγγραφεί ήδη στο συλλογικό ασυνείδητο. Οπως αναγνωρίζουμε μια καμπάνα που σημαίνει πένθος ή μια βυζαντινή ψαλμωδία που σημαίνει μυσταγωγία, έτσι και η φωνή της σηματοδοτεί αγώνα, μνήμη, συνέχεια. Γι’ αυτό και οι αφιερώσεις της –είτε μας αρέσουν είτε όχι– έχουν έναν βαρύτερο, συμβολικό χαρακτήρα. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως η ίδια παύει να έχει την ελευθερία να αφιερώνει. Το αντίθετο· η αξία της είναι ακριβώς ότι κουβαλά τη μνήμη και την καταθέτει εκεί όπου κρίνει. Αν της αφαιρέσουμε αυτό το δικαίωμα στο όνομα της «καθαρότητας» του έργου ή της μικροπολιτικής μας στόχευσης, τότε αμφισβητούμε τον ρόλο της. Και αυτό είναι πολύ πιο επικίνδυνο από οποιαδήποτε αφιέρωση. Το λιγότερο που μπορώ να πω είναι ότι το δικαιούται. Και το Αξιον Εστί, λαϊκό ορατόριο, είναι έργο-ναός που μας περιλαμβάνει όλους – ή κανέναν. Αν δεν μπορούμε να το δούμε έτσι, ίσως δεν το αξίζουμε πια.

* Ο κ. Γιάννης Αντιόχου είναι ποιητής.

Ποιο το μεγαλύτερο μάθημα που έχετε πάρει από την ενασχόλησή σας με την τέχνη;

Είναι η αναζήτηση της αλήθειας και του νοήματος στα πράγματα. Υπάρχουν πράγματα που είναι περιττά, εγωιστικά. Ζούμε μια εποχή δικαιωματική. Ολοι έχουμε δικαιώματα. Δικαίωμα χωρίς ευθύνη, όμως, οδηγεί σε αυθαιρεσία που δεν ξέρουμε που θα μας οδηγήσει ως ανθρωπότητα.

Αλέξης Κυριτσόπουλος

Έλαβε το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου του στην τελευταία πανηγυρική συνεδρίαση του ιδρύματος όπου απονεμήθηκαν οι τιμητικές διακρίσεις για το έτος 2024 αλλά και η εικονογράφηση του εξωφύλλου της αυτοβιογραφίας του σταθερού του συνεργάτη επί δεκαετίες, Διονύση Σαββόπουλου.

Θυμάμαι σαν να ΄ναι χτες, την προσπάθειά του καθηγητή μας στο Πανεπιστήμιο, στο μάθημα Φιλοσοφία της Επιστήμης, να εξηγήσει τις διαφορές στη σκέψη του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, μέσω του παραδείγματος του βέλους που πετά, και για το ποια δύναμη το τροφοδοτεί για να το κινεί.

Όταν είχε χρειαστεί κάποτε κι εγώ να εξηγήσω, με ένα απλό παράδειγμα, τη διαφορά του τρόπου σκέψης Πλάτωνα και Αριστοτέλη, της ιδέας και της πραγματικότητας, του άυλου και του υλικού, του αόρατου και του ορατού, της θεωρίας και της πράξης, χρησιμοποίησα αντίστοιχα μια γνωστή παροιμία, με τον τρόπο όμως που την έλεγε η γιαγιά μου:

«Κάποιο λάκκο έχει η φάβα, και ρουφά το λάδι μέσα».

Διότι οι παλαιοί ερμήνευαν τα πράγματα με τον τρόπο της ιδέας, όπως δηλαδή προσπαθούσε να τα ερμηνεύσει και ο Πλάτωνας. Έτσι στην περίπτωση που ρίχνεις λάδι μέσα στη φάβα και αυτό απορροφάται συνεχώς, σε οδηγεί να βγάλεις το αυθαίρετο συμπέρασμα ότι η φάβα έχει λάκκο και το ρουφάει μέσα. Αυτή η ερμηνεία, παρόλο που έχει μια ποιητικότητα, μια καλλιτεχνικότητα και μια επιστημονικότητα σχεδόν ισάξια με την ανακάλυψη μιας μαύρης τρύπας που ρουφά μέσα το φως, δεν μπορεί να έχει πραγματική βάση. Κι αυτό διότι ξέρουμε από τις ιδιότητες κάποιων σωμάτων, μεταξύ των οποίων και της φάβας, πώς λειτουργούν σαν διαλυμένη ουσία μέσα σε διαλύτη. Άρα το μίγμα λαδιού-φάβας ομογενοποιείται συνεχώς με την αύξηση της ποσότητας του λαδιού αραιώνοντάς το ελάχιστα λόγω της πυκνότητας της φάβας, δείχνοντας ότι όλο το λάδι απορροφάται. Για τον Πλάτωνα και τη γιαγιά μου λοιπόν η φάβα έχει λάκκο, για τον Αριστοτέλη και εμένα είναι αραίωση πυκνού διαλύματος.

Όταν βρέθηκα κάποιο ορθόδοξο Πάσχα στη Ρώμη, δεν ήταν δυνατόν να μην επισκεφτώ το μουσείο του Βατικανού, όπου εκεί εκτίθεται ο περίφημος πίνακας του Ραφαέλο «Η Σχολή των Αθηνών». Σε αυτόν τον πίνακα απεικονίζονται  στην αρχαία Αγορά του Δήμου, ο γέρο Πλάτωνας και ο νεαρότερος Αριστοτέλης να έχουν μια μικρή συζήτηση. Ο τρόπος που έχει απεικονίσει ο σοφός Ραφαήλ τους δυο σοφούς της αρχαιότητας εμπερικλείει τον τρόπο σκέψης τους. Με μια εικόνα έχει αποδώσει αυτά που ίσως να χρειαζόμασταν χίλιες λέξεις να πούμε γι’ αυτούς τους δύο: Ο Πλάτωνας να δείχνει με το δείκτη τον ουρανό, ο δε Αριστοτέλης με την παλάμη τη Γη. Η ιδέα και η ποιητική αίσθηση, γοητευτική μα αναπόδεικτη εναντίον του απτού, χειροπιαστού, αποδεδειγμένου, γήινου συμπεράσματος.

Ο πίνακας είναι το προτελευταίο έκθεμα στο μουσείο του Βατικανού. Το τελευταίο είναι η Καπέλα Σιστίνα του Μικελάντζελο, ενώ πρώτο είναι η μούσα Καλλιόπη. Για να τον δεις πρέπει λοιπόν να διανύσεις ατέλειωτα χιλιόμετρα διαδρόμων, στο χώρο και το χρόνο, με εκθέματα, με Πάπες και τιάρες που κατά βάθος δεν σ’ ενδιαφέρουν. Μετά από σχεδόν δυο ώρες πορείας ανάμεσα σε πλήθος κόσμου, που μου φαινόταν πολύς (οι γνώστες λέγανε πως ήταν λίγος, καθώς την προηγούμενη βδομάδα ήταν το καθολικό Πάσχα και τότε έπρεπε να ήσουν εδώ να έβλεπες τι θα πει πολύς), φτάσαμε και στο πολυπόθητο έργο τέχνης.

Οι νέες σκέψεις που γεννήθηκαν τότε αφορούσαν την προοπτική του πίνακα, το πώς δηλαδή με ένα ζωγραφικό τέχνασμα ο ζωγράφος αποδίδει επάξια το βάθος της τρίτης διάστασης, η οποία σε έναν πίνακα ζωγραφικής είναι λες και έχει διπλωθεί πάνω στις άλλες δύο διαστάσεις. Σε ένα καμβά λοιπόν δύο διαστάσεων έχουν απεικονιστεί και οι τρεις διαστάσεις του χώρου που ο ανθρώπινος νους αντιλαμβάνεται. Λείπει μονάχα η διάσταση του χρόνου.

Μήπως όμως ο χρόνος, που δείχνει να κυλά στον τρισδιάστατο χώρο, είναι το τέχνασμα του νου για να αποδώσει τις υπόλοιπες διαστάσεις χώρου που δεν αντιλαμβανόμαστε και όμως οι επιστήμονες λένε ότι υπάρχουν; Μήπως τελικά ο χρόνος δεν είναι τίποτα άλλο παρά η «προοπτική» του τρισδιάστατου χώρου ώστε να αποδοθούν στον ανθρώπινο νου οι υπόλοιπες διπλωμένες διαστάσεις;

Ποιος ξέρει… Κάποιο λάκκο θα έχει η φάβα…

***

Δημήτρης Μαργαρίτης, μουσικός-φυσικός, συγγραφέας των βιβλίων “Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ – ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗ ΝΟΥΒΕΛΑ” και “ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΤΟΥ HEIFETZ & ΑΛΛΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ ΑΝΑΙΡΕΣΕΩΝ” που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Γρηγόρη

 

Μερικοί άνθρωποι δεν αφήνουν τίποτα… να πέσει κάτω. Ακόμα και για ασήμαντα πράγματα, είναι έτοιμοι να τσακωθούν.

Το πρόβλημα με το να μαλώνεις συχνά και με όλους, είναι ότι ο θυμός σε απομονώνει. Οι άνθρωποι δεν θέλουν να περνούν το χρόνο τους γύρω από θυμωμένους ανθρώπους, που είναι έτοιμοι να λογομαχήσουν. Είναι εξαντλητικό και επιβαρύνει τις σχέσεις, στην καλύτερη περίπτωση. Στη χειρότερη περίπτωση; Μπορεί να καταστρέψει φιλίες, συνεργασίες και σχέσεις.

Έτσι, αν θέλετε να σταματήσετε να μαλώνετε με όλους, και αναζητάτε περισσότερη γαλήνη στη ζωή και το μυαλό σας, σκεφτείτε τις παρακάτω συμβουλές.

1. Άσε τον άλλον να είναι λάθος

Οι άνθρωποι θα κάνουν λάθος μερικές φορές. Και όχι μόνο θα κάνουν λάθος, αλλά μπορεί επίσης να αρνηθούν να δουν ότι κάνουν λάθος. Είναι τεράστια σπατάλη χρόνου και ενέργειάς, το να ανησυχείτε συνεχώς για τη διόρθωση του λάθος. Θα βρεθείτε σε πολλές διαφωνίες και συζητήσεις, που δεν οδηγούν πουθενά. Καμία διαφωνία δεν θα κάνει ένα άτομο βαθιά ριζωμένο στις λάθος πεποιθήσεις του να αλλάξει γνώμη. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θέλουν να πειστούν ή να παραδεχτούν ότι κάνουν λάθος. Μάθετε να αναγνωρίζετε τις μάχες για τις οποίες αξίζει να πολεμίσετε.  

2. Αποφύγετε τα αμφιλεγόμενα θέματα

Τρία τέτοια θέματα: Η πολιτική, τα χρήματα και οι θρησκείες. Ασε τα στην άκρη αν γίνεται. Και ο λόγος είναι ότι αυτά τα τρία θέματα είναι σχεδόν εγγυημένο ότι θα ξεκινήσουν μια διαφωνία που δεν θα καταλήξει πουθενά. Τα θεμέλια των πεποιθήσεων των ανθρώπων χτίζονται συχνά στην παιδική τους ηλικία και ενισχύονται από τις εμπειρίες της ζωής τους. Η αντιπαράθεση είναι συνήθως μάταιη. Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορείτε να κάνετε μια υγιή συζήτηση για αυτά τα πράγματα. Αλλά πολλοί άνθρωποι δεν μπορούν να δουν πέρα από την άποψη που ήδη έχουν.

3. Μην αποθηκεύεις τα συναισθήματά σου

Τα συναισθήματα πρέπει να κυλούν σαν το νερό σε ένα ποτάμι. Είναι προσωρινά συναισθήματα που πρέπει να έρχονται και να φεύγουν- αν τους επιτραπεί να κυλήσουν όπως θα έπρεπε. Δηλαδή, να επιτρέπετε στον εαυτό σας να νιώσει αυτό που νιώθετε, να καταλαβαίνετε γιατί το νιώθετε και στη συνέχεια εργάζεστε προς μια ουσιαστική επίλυση.

4. Προσπάθησε να κατανοήσεις την οπτική του άλλου, ακόμα κι αν διαφωνείς

Τα επιχειρήματα συχνά πηγάζουν από παρεξηγήσεις και κακή επικοινωνία. Μερικές φορές βιαζόμαστε τόσο γρήγορα να βγάλουμε συμπέρασμα, που δεν θα κάτσουμε να εξετάσουμε το ζήτημα από την οπτική γωνία του άλλου ατόμου. Αφιερώστε πραγματικά χρόνο για να κατανοήσετε την άποψη του άλλου ατόμου και γιατί σκέφτονται με τον τρόπο του. Μπορεί να έχουν μια πρόσθετη οπτική που δεν έχετε, η οποία μπορεί να αλλάξει πολύ το πλαίσιο για ό,τι και αν διαφωνείτε. ‘Η μπορεί πολύ απλά να συμφωνήσετε ότι… διαφωνείτε.

5. Αποφύγετε τις φωνές

Τίποτα δεν πυροδοτεί τον θυμό και την κλιμάκωση όπως οι φωνές. Η παραγωγική συζήτηση σπάνια γίνεται, όταν οι άνθρωποι ουρλιάζουν ο ένας στον άλλο για το ποιος έχει δίκιο και ποιος έχει άδικο. Μια τεταμένη κατάσταση θα κλιμακωθεί σε λογομαχία εάν ένα από τα εμπλεκόμενα μέρη αρχίσει να φωνάζει. Απόφυγέ το. Προσεγγίστε την κατάσταση με ηρεμία και ψυχραιμία. Εάν η ένταση δείτε ότι ανεβαίνει, ζητήστε να κάνετε ένα διάλειμμα μέχρι να ηρεμήσετε.

6. Περιόρισε τον χρόνο που περνάς στα social media

Το πόρισμα Αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βλάπτουν τα θετικά συναισθήματα, προκαλούν και ενισχύουν την κατάθλιψη και το άγχος και προσφέρουν μια αλλοιωμένη εικόνα για τον κόσμο εκεί έξω. Επίσης, θα έχεις παρατηρήσει ότι σε πολλές περιπτώσεις αυτοί που αλληλεπιδρούν στα social media είναι οι πιο… θυμωμένοι τύποι. Θα τους δεις να βροντοφωνάζουν και να ξεσπούν κάτω από αναρτήσεις που βασίζονται σε τίτλους άρθρων που… δεν διάβασαν. Μπορεί να μην κάνουν τίποτα για να βελτιώσουν την δική τους κατάσταση και του συνόλου. Αλλά, φυσικά, θα χαρούν να ρίξουν το… βιτριόλι τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης γιατί είναι εύκολο και δεν χρειάζεται να κάνουν τίποτα.