Ενας απλός τρόπος ενίσχυσης της μνήμης και της προσοχής, που είναι δωρεάν και μπορείτε να τον χρησιμοποιήσετε παντού

Μπορείτε να εντάξετε την ενσυνειδητότητα σε πολλές φάσεις της ημέρας σας

Harvard Health Publishing 

Όταν περπατάτε στον δρόμο, βλέπετε πράγματι τις εικόνες γύρω σας; Παρατηρείτε τι δέντρα είναι αυτά που συναντάτε, πώς φιλτράρεται το φως του ήλιου μέσα από τα κλαδιά τους ή πώς κάνουν τρίλιες οι κοκκινολαίμηδες που κουρνιάζουν εκεί;

Αυτού του τύπου οι λεπτομέρειες περνούν συχνά απαρατήρητες σε έναν κόσμο γεμάτο ηλεκτρονικές οθόνες και φορτωμένα προγράμματα. Γίνονται, όμως, όλο και πιο σημαντικές καθώς μεγαλώνουμε και καθώς οι ικανότητες προσοχής και μνήμης αρχίζουν να αλλάζουν.

«Η προσοχή είναι ο πλέον κρίσιμος παράγοντας για τη μνήμη. Αυτό το οποίο προσέχετε είναι αυτό το οποίο θα θυμάστε», σχολιάζει ο δρ Andrew Budson, λέκτορας Νευρολογίας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ και ένας από τους συγγραφείς του βιβλίου με τίτλο Why We Forget and How to Remember Better (Γιατί ξεχνάμε και πώς θα θυμόμαστε καλύτερα).

Ευτυχώς, υπάρχει ένας εύκολος τρόπος να βελτιώσουμε την προσοχή και τη μνήμη μας: μια πρακτική που ονομάζεται ενσυνειδητότητα.

Τι είναι η ενσυνειδητότητα;

Η ενσυνειδητότητα είναι η πρακτική τού να εστιάζει κάποιος στην παρούσα στιγμή. Σημαίνει να έχετε πλήρη επίγνωση για όσα συμβαίνουν γύρω σας και μέσα σας: τις εικόνες, τους ήχους, τις μυρωδιές και τα αγγίγματα που μπορεί να βιώνετε, καθώς και τα συναισθήματα και τις σκέψεις σας. Δεν χρειάζεται να κρίνετε και να αναλύετε αυτές τις πληροφορίες, απλώς να τις παρατηρείτε καθώς πάνε κι έρχονται.

Η άσκηση αυτή προκαλεί μια αντίδραση χαλάρωσης: ένα καλά μελετημένο φαινόμενο που «κλείνει τη στρόφιγγα» έκλυσης ορισμένων ορμονών (της αδρεναλίνης και της κορτιζόλης), το επίπεδο των οποίων αυξάνεται όταν είμαστε στρεσαρισμένοι. Η μείωση αυτών των ορμονών βοηθά στη μείωση της καρδιακής συχνότητας, της αρτηριακής πίεσης και του αναπνευστικού ρυθμού.

Το μειωμένο στρες, με τη σειρά του, οδηγεί σε οξύτερη σκέψη. «Όταν η αδρεναλίνη σάς θέτει σε μια κατάσταση πάλης ή φυγής, σας βοηθά να δώσετε προσοχή και να θυμάστε οτιδήποτε είναι αυτό που σας στρεσάρει, με τίμημα όμως το ότι ξεχνάτε οτιδήποτε άλλο προσπαθείτε να θυμηθείτε», εξηγεί ο δρ Budson. «Χωρίς τις ορμόνες του στρες και τους περισπασμούς που δημιουργεί ο παράγοντας που προκαλεί στρες, ο νους είναι ελεύθερος να εστιάσει την προσοχή του σε αυτό που θέλετε ή πρέπει να θυμηθείτε».

Με αυτή την ικανότητα, καθώς και με τη συνήθεια να εστιάζετε στις λεπτομέρειες, είναι πιο εύκολο να θυμάστε το όνομα ενός ανθρώπου ή την ώρα ενός ραντεβού ή κάτι καινούργιο που διαβάσατε στην εφημερίδα ή είδατε σε ένα ντοκιμαντέρ.

Τι δείχνουν τα στοιχεία για την ενσυνειδητότητα

Πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι η ενσυνειδητότητα σας βοηθά να συγκεντρωθείτε, να δώσετε μεγαλύτερη προσοχή, να είστε περισσότερο παρόντες στις καθημερινές σας δραστηριότητες και να αυξήσετε την ευεξία σας. Η πρακτική αυτή μπορεί να έχει μακροχρόνια αποτελέσματα.

Για παράδειγμα, μελέτη του 2021 σε 81 υγιή άτομα άνω των 60 ετών διαπίστωσε ότι τα άτομα που συμμετείχαν σε ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στην ενσυνειδητότητα, με διάρκεια έξι μηνών, είχαν μεγαλύτερη ικανότητα να διατηρήσουν την προσοχή τους. Επίσης, παρουσίασαν αλλαγές στον εγκέφαλο, οι οποίες θα μπορούσαν να βοηθούν στην επεξεργασία πληροφοριών και στην καλύτερη εστίαση.

Γιατί είναι σημαντική τώρα ακριβώς

Το μυαλό μας γερνά κάθε μέρα, με αποτέλεσμα η προσοχή και η μνήμη μας να γίνονται λίγο πιο θολές. Εν μέρει, αυτό οφείλεται σε φυσιολογικές αλλαγές στα κύτταρα του εγκεφάλου. «Από εκεί που είναι ιδιαίτερα καλά στο να μαθαίνουν νέες πληροφορίες, γίνονται ιδιαίτερα καλά στο να συγκρατούν αποκτηθείσες πληροφορίες», σχολιάζει ο δρ Budson.Κάθε κηπουρική εργασία μπορεί να γίνει άσκηση ενσυνειδητότητας όταν εστιάζετε και ενεργοποιείτε τις αισθήσεις σας.

Οι αλλαγές μπορεί επίσης να οφείλονται σε ανεπαίσθητες βλάβες του εγκεφάλου οι οποίες συμβαίνουν επί πολλά χρόνια, όπως μίνι εγκεφαλικά, ήπιοι τραυματισμοί της κεφαλής ή ακόμη και η έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση. «Πολλές από αυτές τις μικρές βλάβες επηρεάζουν τον μετωπιαίο λοβό του εγκεφάλου, ή τα κυκλώματα με τα οποία διασυνδέεται με άλλες περιοχές του εγκεφάλου, και οδηγούν σε μικρές δυσκολίες στην προσοχή και τη μνήμη», προσθέτει ο δρ Budson.

Η εξάσκηση στην ενσυνειδητότητα μπορεί να σας βοηθήσει να καταπολεμήσετε τις διάφορες αυτές αλλαγές και να εκμεταλλευτείτε στο έπακρο τον πιο ηλικιωμένο, αλλά ακόμη πανέμορφο εγκέφαλό σας – τη βάση του πνεύματός σας, της φαντασίας σας και της βαθιάς γνώσης σας.

Κάντε μια προσπάθεια

Μπορείτε να παρακολουθήσετε μια τάξη για την ενσυνειδητότητα ή απλώς να εξασκηθείτε μόνοι σας στο σπίτι. Καθίστε ήσυχα σε μια άνετη στάση, κλείστε τα μάτια σας, εστιάστε στην αναπνοή σας και παρατηρήστε τους ήχους, τις αισθήσεις και τις σκέψεις που έρχονται και φεύγουν.

Μπορείτε επίσης να εντάξετε την ενσυνειδητότητα στην καθημερινή σας ζωή. Πηγαίνετε έναν περίπατο με ενσυνειδητότητα, προσέχοντας τα δέντρα που προσπερνάτε και οτιδήποτε γύρω από αυτά. Δώστε προσοχή καθώς τρώτε, γευόμενοι την κάθε μπουκιά· κάντε το ίδιο στη διάρκεια οποιασδήποτε δραστηριότητας. Εστιάστε απλώς στην αναπνοή σας, ενεργοποιήστε τις αισθήσεις σας και σημειώστε τις παραμικρές λεπτομέρειες, από το πώς κινούνται τα χέρια σας και ποια είναι η αίσθηση του νερού καθώς πλένετε τα πιάτα έως το πώς χαμογελά το εγγόνι σας και πώς λάμπουν τα μαλλιά του στο φως του ήλιου όταν παίζετε μαζί του. Όσο περισσότερο εξασκείστε, τόσο μεγαλύτερη ενσυνειδητότητα θα έχετε και τόσο πιο ικανοί θα είστε να παρατηρείτε και να θυμάστε λεπτομέρειες.

Κρίνος της θάλασσας (Pancratium maritimum)

Εκτός από τα γνωστά «Κρινάκια της Παναγίας», αυτό το πανέμορφο, φαινομενικά εύθραυστο και λεπτεπίλεπτο λουλούδι είναι γνωστό για την απίστευτη ανθεκτικότητά του. 

Τα κρινάκια της θάλασσας ξεπροβάλλουν από την άμμο σαν πορσελάνινα στολίδια από τον Αύγουστο έως τον Οκτώβριο επιμηκύνοντας νοερά τη διάρκεια της καλοκαιρινής σεζόν και αποτελώντας δείκτη υγείας των παράκτιων οικοσυστημάτων. Το άρωμά τους, μια υπέροχη μίξη βανίλιας και κρίνου, είναι τόσο μεθυστικό που μοιάζει να το έχει δημιουργήσει αρωματοποιός. Παρόλο που οι βολβοί του το βοηθούν να επιβιώσει κάτω από την άμμο, κάθε ανθρώπινο «πάτημα» απειλεί την ύπαρξή του.

Ποδοσφαιρική ομάδα Σκούρτων 1970

από αριστερά: Κώστας Ανδρεόπουλος, Γαβριήλ Αντωνιάδης, Τάκης Καπάνταης , Γιώργος Ψαρράς, Κώστας Μπερτσιάς, και καθιστός Κώστας Τσίρος.

“Τον βλάκα μπορείς να τον καταλάβεις από δυο ενδείξεις: μιλάει για πράματα που είναι για αυτόν άχρηστα και εκφράζει γνώμη για κάτι που κανένας δεν τον ρωτάει.”

Πλάτων

Απόσπασμα από το βιβλίο του Κ. Μπερτσιά: ένα αμπελοτόπι είναι η ζωή

Πρέπει να ήταν αρχές του καλοκαιριού του 1982, όταν το μεγαλύτερο θέμα του αστυνομικού ρεπορτάζ στις εφημερίδες ήταν ο δράκος της παραλιακής. Είχε περάσει σχεδόν ένας χρόνος από τη δολοφονία μιας κοπέλας που είχε προηγουμένως βιαστεί κοντά στο κέντρο διασκέδασης «Νεράιδα». Ακολούθησαν άλλοι δύο ή τρεις φόνοι και καμιά δεκαριά απόπειρες, πάντα εναντίον νεαρών κοριτσιών στην παραλιακή, χωρίς η αστυνομία —παρά τη μεγάλη κινητοποίηση— να καταφέρει να συλλάβει τον δράστη.

Ήταν το μεγαλύτερο θέμα για τις εφημερίδες αλλά και το πιο σύνηθες θέμα συζήτησης των Αθηναίων. Φυσικό ήταν, λοιπόν, και στα γραφεία της ασφαλιστικής εταιρίας, μεταξύ των υπαλλήλων, ο «δράκος της παραλιακής» να βρίσκεται στο καθημερινό μενού.

Ο Αντώνης, που πλησίαζε τα εξήντα πέντε, ήταν προϊστάμενος στον κλάδο ασφαλίσεων μεταφορών. Άνθρωπος sui generis, όπως άρμοζε σε έναν επαγγελματία που ασχολιόταν με την κορωνίδα των ασφαλίσεων — τις ασφαλίσεις cargo. Ελάχιστοι άνθρωποι στην αγορά είχαν τις γνώσεις και την εμπειρία που επέτρεπαν να σταδιοδρομήσουν σε αυτόν τον τομέα και ένας από αυτούς ήταν και ο Αντώνης.

Ο Αντώνης είχε ενοχληθεί πάρα πολύ από τη δράση του «δράκου» και, μετά την πρωινή καλημέρα στους συναδέλφους, η επόμενη κουβέντα του ήταν πάντα η ίδια: αν υπάρχει κάποιο νέο για τη σύλληψη αυτού του «καθάρματος», όπως χαρακτηριστικά τον αποκαλούσε. Το έντονο ενδιαφέρον του είχε εξήγηση: η μοναχοκόρη του ήταν στην τελευταία τάξη του Λυκείου, την υπεραγαπούσε και το σπίτι τους βρισκόταν κοντά στην περιοχή δράσης του «δράκου». Στο μυαλό του είχε καλλιεργήσει το σενάριο ότι η κόρη του μπορεί να είναι ένα από τα θύματα.

Δίπλα στο γραφείο του Αντώνη ήταν το γραφείο του Βασίλη, προϊσταμένου του κλάδου αστικής ευθύνης και γενικών ατυχημάτων. Ο Βασίλης, γερμανοτραφής, γύρω στα σαράντα, με καταγωγή από την Πάτρα, είχε ιδιαίτερη αδυναμία στις φάρσες — συχνά ξεπερνούσαν τα ανεκτά όρια.

Καθημερινά ο Βασίλης άκουγε τις ανησυχίες του Αντώνη για την εξέλιξη των γεγονότων. Ένα πρωινό, ο Αντώνης του είπε ότι επισκέφθηκε το αστυνομικό τμήμα της περιοχής του και προσφέρθηκε να συνδράμει το έργο της αστυνομίας:

— «Μπορώ να έρθω περιπολία μαζί σας;» τους είπα.

Με προσποιητό ενδιαφέρον τον ρώτησε ο Βασίλης:

— «Το δέχθηκαν;»

— «Όχι, αλλά επέμεινα και τελικά κράτησαν τα στοιχεία μου. Μου είπαν πως, αν χρειαστούν βοήθεια, θα με φωνάξουν».

Το επόμενο Σαββατοκύριακο ο «δράκος» ξαναχτύπησε, αυτήν τη φορά όμως στα βόρεια προάστια. Ευτυχώς, το θύμα του, μια νεαρή δεκαέξι ετών, κατάφερε να ξεφύγει την τελευταία στιγμή.

Το πρωί της Δευτέρας, ο Αντώνης έξαλλος για την ανεπάρκεια της αστυνομίας, μπαίνει στο γραφείο του Βασίλη φωνάζοντας:

— «Βασίλη, σήμερα θα ξαναπάω στην αστυνομία και θα επιμείνω να με πάρουν εθελοντή στην καταδίωξη του κτήνους. Θέλεις να έρθεις κι εσύ;»

Ο Βασίλης το αρνήθηκε ευγενικά, χωρίς όμως να αποτρέψει τον Αντώνη από την επίσκεψή του.

Λίγες μέρες αργότερα, ο Βασίλης τηλεφώνησε στον Αντώνη, αλλάζοντας τη φωνή του και συστηνόμενος ως γραμματέας του υπουργού Δημόσιας Τάξεως, Γιάννη Σκουλαρίκη. Του ανακοίνωσε ότι ο υπουργός πληροφορήθηκε πως προσφέρθηκε να βοηθήσει στη σύλληψη του «δράκου», εντυπωσιάστηκε από την πράξη του και θέλει να τον γνωρίσει, να τον ευχαριστήσει και να του απονείμει έναν έπαινο για την πρωτοβουλία του:

— «Μακάρι κι άλλοι πολίτες να λειτουργούσαν όπως εσείς, κύριε Αντώνη. Ο υπουργός θα σας περιμένει αύριο, στις δώδεκα και μισή, στο γραφείο του».

Ο Αντώνης, συγκινημένος, ορμά στο γραφείο του Βασίλη φωνάζοντας:

— «Βασίλη, με φώναξε ο υπουργός! Αύριο το μεσημέρι πάω στο γραφείο του!»

Ο Βασίλης, παριστάνοντας τον ανήξερο:

— «Ποιος υπουργός; Τι είναι αυτά που λες;»

Ο Αντώνης, μέσα στη χαρά του, άρχισε να επαναλαμβάνει όλη τη στιχομυθία με τον υποτιθέμενο γραμματέα. Ο Βασίλης, κρύβοντας το χαμόγελό του κάτω από το παχύ μουστάκι, επαναλάμβανε με σοβαρό ύφος:

— «Μπράβο, Αντώνη… μπράβο!»

Την επόμενη μέρα, γύρω στη μία και μισή, ο Αντώνης διασχίζει βλοσυρός την αίθουσα και μπαίνει στο γραφείο του Βασίλη σχεδόν τρέχοντας, φωνάζοντας:

— «Πατρινέ, θα σε σκοτώσω! Με ρεζίλεψες!»