Συντάκτης: Kostas Bertsias

Η φράση του Πήτερ Ουστίνοφ, ειρωνική και ωμή μαζί, συμπυκνώνει μια βαθιά αλήθεια για τη σχέση γονιών και παιδιών. Δεν πρόκειται για ασέβεια ούτε για κατηγορία· πρόκειται για μια υπαρξιακή διαπίστωση. Οι γονείς δεν είναι απλώς οι φορείς της ζωής, αλλά και το πρώτο «αντίπαλο δέος» απέναντι στο οποίο το παιδί δοκιμάζει τις δυνάμεις του.

Το παιδί ακονίζει τα «δόντια» του πάνω στους γονείς γιατί εκεί βρίσκει το ασφαλές πεδίο της σύγκρουσης. Εκεί θα αντιμιλήσει, θα αμφισβητήσει, θα θυμώσει, θα επαναστατήσει χωρίς τον απόλυτο φόβο της απόρριψης. Η οικογένεια λειτουργεί ως το πρώτο εργαστήριο ελευθερίας: ο χώρος όπου το παιδί μαθαίνει να λέει «όχι», να ορίζει όρια, να δοκιμάζει την αυτονομία του.

Για τον γονιό, αυτή η διαδικασία συχνά πονά. Η αχαριστία, η απόρριψη, η απόσταση μοιάζουν άδικες, ιδίως όταν συνοδεύονται από χρόνια φροντίδας και θυσίας. Όμως αυτή η «φθορά» είναι, στην ουσία της, δημιουργική. Ο γονιός που αντέχει να γίνει το κόκαλο χωρίς να σπάσει, επιτελεί έναν από τους πιο δύσκολους ρόλους: να επιτρέψει στο παιδί να τον ξεπεράσει.

Η ωριμότητα, τελικά, φαίνεται και από τις δύο πλευρές. Το παιδί ωριμάζει όταν, κάποια στιγμή, συνειδητοποιεί ότι τα δόντια του σχηματίστηκαν χάρη σε εκείνο το κόκαλο. Και ο γονιός ωριμάζει όταν αποδέχεται πως η αποστολή του δεν ήταν να λατρευτεί, αλλά να χρησιμεύσει.

Ο Ουστίνοφ μας θυμίζει με χιούμορ ότι η αγάπη δεν είναι πάντα τρυφερή. Κάποιες φορές είναι σκληρή, αθόρυβη και φθαρτή. Και ίσως τότε είναι που γίνεται πιο ουσιαστική.

μετά από δεκαέξι χρόνια μας αποχαιρέτησε ….

Η φράση του Μαρξ «ο άνθρωπος είναι το σύνολο των κοινωνικών του σχέσεων» δεν αποσκοπεί να μειώσει το άτομο, αλλά να το απογυμνώσει από την ψευδαίσθηση της απομόνωσης. Ο άνθρωπος δεν γεννιέται ολοκληρωμένος· διαμορφώνεται. Και το υλικό της διαμόρφωσής του δεν είναι αφηρημένες ιδέες, αλλά οι σχέσεις μέσα στις οποίες ζει, εργάζεται, αγαπά, συγκρούεται.

Στον πυρήνα της μαρξικής σκέψης, η ανθρώπινη ουσία δεν βρίσκεται σε κάποια έμφυτη «φύση», αλλά στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος σχετίζεται με τους άλλους και με την παραγωγή της ζωής του. Η εργασία, η εξουσία, η ιδιοκτησία, η οικογένεια, η κοινότητα δεν είναι εξωτερικά πλαίσια· είναι οι δυνάμεις που πλάθουν χαρακτήρες, αξίες, συνειδήσεις. Άλλος γίνεται ο άνθρωπος μέσα σε σχέσεις ισότητας και άλλος μέσα σε σχέσεις εκμετάλλευσης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος είναι απλώς προϊόν του περιβάλλοντός του, χωρίς ευθύνη ή ελευθερία. Σημαίνει, όμως, ότι η ελευθερία του δεν ασκείται στο κενό. Οι επιλογές του έχουν βάρος και όρια, γιατί γεννιούνται μέσα σε συγκεκριμένες κοινωνικές συνθήκες. Η ατομική ηθική δεν είναι ανεξάρτητη από τη συλλογική πραγματικότητα.

Η φράση του Μαρξ λειτουργεί τελικά ως κάλεσμα αυτογνωσίας. Αν θέλουμε να καταλάβουμε ποιοι είμαστε, δεν αρκεί να κοιτάξουμε μέσα μας· πρέπει να κοιτάξουμε γύρω μας. Στον τρόπο που σχετιζόμαστε, που συνεργαζόμαστε ή ανταγωνιζόμαστε, που αναγνωρίζουμε ή αγνοούμε τον άλλον. Εκεί, στις σχέσεις μας, αποκαλύπτεται ο άνθρωπος — όχι ως ιδέα, αλλά ως ζωντανή ιστορία

thank you dear Spiros