Kostas Bertsias

Ο ναός της Παναγίας της Σκριπούς στον Ορχομενό της Βοιωτίας, ολοκληρώθηκε το έτος 6382 από κτίσεως κόσμου, δηλαδή το καθ’ ημάς 873/4 μετά Χριστόν.

Ανάμεσα στις πέντε επιγραφές που μνημονεύουν τον ιδρυτή του ναού και τα κίνητρά του, τους τρεις βασιλείς των Ρωμαίων Βασίλειο, Κωνσταντίνο και Λέοντα, και τον οικουμενικό πατριάρχη Ιγνάτιο, ξεχωρίζει εκείνη που έχει εντοιχιστεί στην πρόσοψη του κτηρίου. Πρόκειται για ένα μακροσκελές εξάμετρο επίγραμμα, χαραγμένο με κεφαλαία γράμματα και γραμμές-οδηγούς, το οποίο σώζεται σχεδόν ακέραιο:

☩ Οὐ φθόνος οὐδὲ χρόνος περιμήκετος ἔργα καλύψει
σῶν καμάτων, πανάριστε, βυθῷ πολυχανδέι λήθης
ἔργα ἐπεὶ βοόωσι καὶ οὐ λαλέοντα περ’ ἔμπης·
καὶ τόδε γαρ τέμενος παναοίδιμον ἐξετέλεσας
Μητρὸς ἀπειρογάμου, θεοδέγμονος ἰφιανάσσης,
τερπνὸν ἀποστίλβον περικαλλέα πάντοθεν αἰγλην·
Χριστοῦ δ’ἑκατέρωθεν ἀποστόλω ἔστατον ἄμφω,
ὧν Ῥώμης βῶλαξ ἱερὴ κόνις ἀμφικαλύπτει·
ζώοις ἐν θαλίῃσι χρόνων ἐπ’ ἀπείρονα κύκλα
ὦ πολύαινε Λέων πρωτοσπαθάριε μέγιστε,
γηθόμενος κτεάτεσσι καὶ ἐν τεκέεσσιν ἀρίστοις
χῶρον ἐπικρατέων τε παλαιφάτου Ὀρχομενοῖο ☩.

Μετάφραση

«Οὔτε ο φθόνος ούτε ο παντοδύναμος χρόνος θα σκεπάσουν
μες στο βαθύ και αχανές πέλαγος της λησμονιάς
τα έργα των κόπων σου, άριστε·
γιατί τα έργα μιλούν, ακόμη κι όταν δεν έχουν φωνή.

Και τούτο το πανένδοξο τέμενος ολοκλήρωσες
της απειρόγαμης Μητέρας, της θεοδόχου μεγαλόπρεπης Δέσποινας,
που από παντού λάμπει με τερπνή και εξαίσια αίγλη.

Και δεξιά κι αριστερά του Χριστού στέκονται οι δύο Απόστολοι,
των οποίων τα ιερά λείψανα σκεπάζει το άγιο χώμα της Ρώμης.

Είθε να ζεις με ευτυχία στους ατέλειωτους κύκλους των χρόνων,
ω πολυτίμητε Λέοντα, μέγιστε πρωτοσπαθάριε,
χαίροντας τα πλούτη σου και τα εξαίρετα τέκνα σου,
κυβερνώντας τον τόπο του ξακουστού από παλιά Ορχομενού.»

Το επίγραμμα της Σκριπούς δημοσιεύτηκε πρώτη φορά από τον Ερρίκο Σλήμαν στο έργο του Bericht über meine Ausgrabungen im böotischen Orchomenos, το 1881. Εδώ ακολουθούμε την πιο πρόσφατη κριτική έκδοσή του, του Andreas Rhoby (Byzantinische Εpigramme auf Stein, Βιέννη 2014, αρ. GR98), χωρίς τα επιγραφικά σύμβολα.