Το Ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων

Ένα από μεγαλύτερα εγκλήματα της Ναζιστικής Γερμανίας κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στις 13 Δεκεμβρίου του 1943 δυνάμεις της «Βέρμαχτ» σκότωσαν σχεδόν όλους τους άρρενες κατοίκους των Καλαβρύτων…

H «Ράχη του Καπή», όπου εκτελέστηκαν 800 Καλαβρυτινοί

το πρωί της Δευτέρας 13 Δεκεμβρίου συγκέντρωσαν όλο τον πληθυσμό στην κεντρική πλατεία και οδήγησαν τον άρρενα πληθυσμό άνω των 13 ετών σε μια επικλινή τοποθεσία, που ονομαζόταν «Ράχη του Καπή», ενώ τα γυναικόπαιδα τα κλείδωσαν στο σχολείο. Στη ράχη του Καπή εκτυλίχθηκε τις πρώτες μεταμεσημβρινές ώρες η τραγωδία, που οδήγησε σχεδόν όλο τον άρρενα πληθυσμό των Καλαβρύτων στο θάνατο. Με ριπές πολυβόλων οι Γερμανοί εκτέλεσαν τους συγκεντρωμένους, γύρω στους 800 ανθρώπους. Μόνο 13 Καλαβρυτινοί διασώθηκαν και αυτοί επειδή είχαν καλυφθεί από τα πτώματα των συμπολιτών τους και οι Γερμανοί τους θεώρησαν νεκρούς. Το σήμα για την εκτέλεση έδωσε με φωτοβολίδα από το κέντρο των Καλαβρύτων ο ταγματάρχης Χανς Εμπερσμπέργκερ και επικεφαλής του εκτελεστικού αποσπάσματος ήταν ο υπολοχαγός Βίλιμπαντ Ακαμπχούμπερ.

Πηγή: https://www.sansimera.gr/

Το ζήτημα δεν είναι εάν θα προσβληθείτε ή όχι από τον ιό. Αυτό εξαρτάται από πολλούς άλλους παράγοντες. Το ζήτημα είναι πώς θα αντιδράσει ο οργανισμός σας σε αυτόν ή σε οποιαδήποτε άλλη μόλυνση. Εάν βρίσκεστε σε μια γενικευμένη κατάσταση φόβου, η ενέργεια στο σώμα σας είναι αρκετά πιο αδύναμη από ό,τι αν ήσασταν σε κατάσταση χαράς. Η κατάσταση της ευτυχίας δημιουργεί έκρηξη αναπαραγωγής κυττάρων ενώ η κατάσταση του φόβου υποδαυλίζει τη διαδικασία. Άρα, αυτός είναι ο λόγος που όταν φοβόμαστε νιώθουμε άδειοι. Ο φόβος είναι πολύ χρήσιμος και στην αρχή παράγει τα απαραίτητα χημικά που θα μας επιτρέψουν να επιβιώσουμε από μια επικίνδυνη κατάσταση.

Για παράδειγμα, εάν μας κυνηγάει ένα άγριο ζώο, παράγονται χημικά ώστε να επιτραπεί στο ανθρώπινο σώμα, για μικρό χρονικό διάστημα να λειτουργεί σε βέλτιστη απόδοση. Όταν μας κυνηγάει λοιπόν ένα άγριο ζώο, τότε δημιουργείται μια τεχνητή κορύφωση ενέργειας ώστε να πάμε σε ένα ασφαλές σημείο. Όταν όμως τα χημικά αυτά παράγονται διαρκώς, χωρίς να σταματά η αίσθηση της απειλής, τότε επιφέρουν το αντίθετο αποτέλεσμα. Η αναπαραγωγή των κυττάρων μας μειώνεται και έχουμε την αίσθηση της αδυναμίας και της κόπωσης.

Το ανοσοποιητικό σας σύστημα αντλεί τεράστια αποθέματα ενέργειας για να ανταποκριθεί στην απειλή. Αυτός είναι ο λόγος που αισθάνεστε κόπωση και ξαπλώνετε στο κρεβάτι. Διότι ένα τεράστιο μέρος της ενέργειάς σας διοχετεύεται στην απόκριση του ανοσοποιητικού συστήματος στον εισβολέα. Αυτό που θέλετε εκείνη τη στιγμή, είναι τα επίπεδα ενέργειας στο σώμα σας να είναι υψηλά. Να μην είστε δηλαδή ήδη αποδυναμωμένοι όταν το ανοσοποιητικό σας θα απαιτήσει μεγάλο μέρος της ενέργειάς σας.

Ένας άλλος τρόπος που επιδρά η σκέψη στο ανοσοποιητικό είναι επίσης ο ακόλουθος. Εάν υπάρχει ένας ισχυρός φόβος, τότε, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί τη διαδικασία υποχώρησης, μεταφέρει δηλαδή τεράστια αποθέματα αίματος και άρα ενέργειας στα άκρα μας για να τρέξουμε και να προστατευτούμε από το υποτιθέμενο άγριο ζώο που μας κυνηγάει. Εάν εκείνη την ίδια στιγμή υπάρχει μια μόλυνση στον οργανισμό μας, τότε ο εγκέφαλος καλείται να απαντήσει σε ένα δίλημμα. «Θα δώσω προτεραιότητα στην τίγρη που με κυνηγάει ή στην καταπολέμηση της μόλυνσης;» Εάν ήταν πραγματικές συνθήκες, φυσικά, θα θέλαμε να αποφασίσει, να μας βοηθήσει να αποφύγουμε τον άμεσο κίνδυνο και αργότερα, να καταπολεμήσει τη μόλυνση. Εάν όμως οι συνθήκες δεν είναι πραγματικές, ο κίνδυνος δεν είναι προσωρινός αλλά διαρκής, τότε, η ίδια απόφαση θα μπορούσε να αποτελέσει μεγάλο πρόβλημα.

Ο φόβος ενεργοποιεί ενστικτωδώς λειτουργίες και μηχανισμούς αποθήκευσης και διατήρησης ενέργειας με σκοπό την καταπολέμηση του αντικειμένου που μας τον προκαλεί. Ενώ εμείς, αντιθέτως, αυτό που θέλουμε, είναι να είμαστε καλά, να είμαστε όσο το δυνατόν πιο ευτυχισμένοι, ώστε το σώμα μας να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά εξαρχής οποιαδήποτε εισβολή. Έχει αποδειχθεί ότι οι ορμόνες του στρες απενεργοποιούν τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, ακριβώς για τον παραπάνω λόγο.

Εάν λοιπόν νιώθω διαρκώς αγωνία και φόβο, οι ορμόνες του στρες αναστέλλουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού μου συστήματος.

Dr Bruce Lipton μοριακός βιολόγος

«Κάθε άνθρωπος με καλοσύνη, βαθιά μέσα του, είναι αναρχικός».

Αυτή ήταν η εισαγωγική πρόταση του ιστορικού Πολ Αβριτς την ημέρα που το Queens College της Νέας Υόρκης τον συμπεριέλαβε μεταξύ των καθηγητών του

Το κρασί έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη ζωή του Μαρξ, μιας και εκτός από φίλος του οίνου ήταν και ιδιοκτήτης αμπελώνα. Επιπλέον το κρασί του άνοιξε τα μάτια για τα κοινωνικά προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι οινοκαλλιεργητές.

  

Ο Μαξίμ φον Σούμπερτ στέκεται μπροστά σε έναν αμπελώνα, ο οποίος κάποτε ανήκε στην οικογένεια του Καρλ Μαρξ, συγγραφέα του εμβληματικού έργου «Το Κεφάλαιο». Η ιστορική πλέον έκταση, λίγο έξω από…τη γενέτειρα του γερμανού φιλοσόφου στην πόλη Τρηρ, βρισκόταν στην κατοχή της οικογένειας Μαρξ επί περίπου τρεις δεκαετίες και πουλήθηκε το 1822 στους προγόνους του σημερινού ιδιοκτήτη Μαξίμ φον Σούμπερτ. «Περισσότερα από 5.000 λίτρα κρασί το χρόνο παρήγαγε η οικογένεια Μαρξ σε αυτόν τον αμπελώνα, τον οποίο αγόρασε ο πατέρας του Καρλ Μαρξ, ο δικηγόρος Χάινριχ Μαρξ», λέει ο κ. Σούμπερτ. Μετά το θάνατο του πατέρα του, η έκταση πέρασε για μια περίοδο στον γιό του Κάρλ Μαρξ. Μετά το θάνατο της μητέρας του ο γερμανός φιλόσοφος πούλησε τις τελευταίες ποσότητες κρασιού, περίπου 4 τόνων, που είχαν απομείνει στο κελάρι του πατρικού του.

Το κρασί έπαιξε σημαντικό ρόλο στη ζωή του Καρλ Μαρξ, από την γέννηση του οποίου συμπληρώνονται φέτος στις 5 Μαΐου 200 χρόνια. Όχι μόνο επειδή του άρεσε η οινοποσία, αλλά και επειδή, όπως σημειώνει ο συγγραφέας Γενς Μπάουμαϊστερ στη βιογραφία του Μαρξ, «το κρασί ήταν εν τέλει εκείνο που έκανε τον Μαρξ κομμουνιστή». Διαθέτοντας ο ίδιος αμπέλια, έζησε από κοντά την κρίση των αμπελουργών στην περιοχή του ποταμού Μοζέλα τον δέκατο ένατο αιώνα, στις δεκαετίες το ΄30 και του ΄40, με αποτέλεσμα να διατυπώσει τα πρώτα βασικά οικονομικά ερωτήματα.

Η εξαθλίωση των αμπελουργών κέντρισε το ενδιαφέρον του Μαρξ

Μετά τις φιλοσοφικές σπουδές στο Βερολίνο ο νεαρός Μαρξ αφιέρωσε μια σειρά άρθρων στην εφημερίδα Rheinische Zeitung στα προβλήματα των αμπελουργών και την εξαθλίωση στην οποία τους οδηγούσε η επιβολή υπερβολικών δασμών. Μετά την αρθρογραφία στον Τύπο ο Μαρξ στράφηκε στην μακροοικονομία. «Πολύ γρήγορα συνειδητοποίησε την αναγκαιότητα κατανόησης μακροοικονομικών μεγεθών», τονίζει ο συγγραφέας Γενς Μπάουμαϊστερ. Μετά το Παρίσι και τις Βρυξέλλες ο Καρλ Μαρξ κατέληξε στο Λονδίνο, όπου και ανέπτυξε τις σήμερα διάσημες θεωρίες του για τον σοσιαλισμό και τον κομμουνισμό.

Όπου κι αν βρέθηκε στο εξωτερικό ο Μαρξ στα χρόνια που πέρασαν, διατήρησε στενούς δεσμούς με τον αμπελώνα της οικογενείας του. «Στις επιστολές του αναφέρονταν συχνά στην ποιότητα του κρασιού, ενώ ανά τακτά χρονικά διαστήματα λάμβανε δέματα από τον πατέρα του με κρασί από τα αμπέλια της οικογενείας του. Παράλληλα είναι γνωστό ότι ο Μαρξ λάμβανε συχνά πυκνά δέματα με κρασιά από τον φίλο του Φρίντριχ Ένγκελς, ο οποίος δεν ήταν μόνο εύπορος και σε θέση να αγοράζει καλής ποιότητας κρασί, αλλά και βαθύς γνώστης των μυστικών του οίνου.

Πηγή:Dpa / Στέφανος Γεωργακόπουλος

 

O αμπελώνας της οικογένειας Μαρξ ανήκει πλέον στην οικογένεια οινοπαραγωγών Σούμπερτ

Ο συνεχιστής μιας χιλιόχρονης αμπελουργικής και οινικής παράδοσης στο Άγιο Όρος

της Μαρίας Νέτσικα

φωτογραφία: Heinz Troll

Δημοσιεύτηκε στο Wine Plus magazine – Φεβρουάριος 2010

Ο Μυλοπόταμος, το μεγαλύτερο μετόχι της Ιεράς Μονής της Μεγίστης Λαύρας, βρίσκεται σε μια εντυπωσιακή τοποθεσία. Η φωτογραφία που κοιτάζω αποτυπώνει τον πύργο και τον ναό, πάνω από μια απόκρημνη και άγρια ακτή. Πίσω του αρχίζει ένας καταπράσινος λόφος με ήρεμη κλίση και πάνω, μακριά, ο προστάτης όγκος του Αγίου Όρους. Στον Μυλοπόταμο παραγόταν κρασί πριν από 1.000 χρόνια! Αυτή την παράδοση αποφάσισε να αναβιώσει, με μεγάλη φροντίδα και τεράστια προσπάθεια, ο μοναχός Επιφάνιος. Στη συζήτηση που ακολουθεί, μου μίλησε για τα βήματα, τις δυσκολίες, αλλά και τις χαρές της πορείας.

Από πού κατάγεστε;

Γεννήθηκα στη Νικήσιανη του νομού Καβάλας. Είναι ένα σχεδόν ορεινό χωριό, στους πρόποδες του Παγγαίου όρους, που έχει παράδοση στα καπνά, τα αμπέλια, τα σιτάρια… Πριν τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο καλλιεργούσαν και πολύ σουσάμι. Θυμάμαι πολύ καλά, πως η γιαγιά μου έλεγε ότι στο χωριό είχαν 18 μύλους που αλέθανε σουσάμι και κάνανε σουσαμέλαιο. Μέχρι τελευταία κάνανε σουσάμι. Τα αμπέλια τα καλλιεργούσαν στα χωράφια που θεωρούσαν πιο αδύναμα. Ο πατέρας μου είχε ένα αμπέλι, 5 στρέμματα, στο οποίο πηγαίναμε όταν ήμασταν μικροί και βοηθούσαμε, στο βλαστολόγημα, μαζεύαμε τις κληματσίδες όταν κλαδεύανε, στον τρύγο… Όπως δηλαδή κάνουν σε όλα τα χωριά της Μακεδονίας.   

Πότε αποφασίσατε να γίνετε μοναχός;

Τέλειωσα το γυμνάσιο και το λύκειο στο χωριό και μετά πήγα στο Άγιο Όρος. Το 1973. Οι γονείς μου είχαν πολύ καλή σχέση με την εκκλησία. Ο πατέρας μου ήταν γνώστης της βυζαντινής μουσικής και έψελνε στην εκκλησία του χωριού μέχρι τα βαθιά του γεράματα, μέχρι 90 χρονών που πέθανε. Είχαν λοιπόν, σχέση και με τα γειτονικά μοναστήρια. Εκεί κοντά είναι ένα πολύ μεγάλο μοναστήρι, η Εικοσιφοίνισσα, αλλά υπάρχουν και μικρά μοναστήρια στην περιοχή. Κι αυτό επηρέασε, αν θέλεις, τη σκέψη μου, τη φιλοσοφία και τα όνειρά μου κι έφτασα στο σημείο να γίνω και εγώ μοναχός. Έφυγα για το Άγιο Όρος και πήγα στη Μονή Αγίου Παύλου, στην οποία έμεινα 17 χρόνια. Εκεί έμαθα βυζαντινή μουσική, έμαθα να ψέλνω. Συνέχισα να ασχολούμαι και με τα αμπέλια της μονής, όταν υπήρχαν δουλειές, στο κλάδεμα, στο μάζεμα των σταφυλιών. Πάντα, όταν είχαμε ελεύθερο χρόνο, βοηθούσαμε στα κτήματα. Οι ασχολίες μου όμως, βασικά, ήταν στην εκκλησία, όπου ήμουνα για μερικά χρόνια ψάλτης και επίσης, έκανα και 7 χρόνια στο μαγειρείο της μονής. Στην αρχή ως βοηθός και μετά ανέλαβα τη διεύθυνση της κουζίνας. Από εκεί και μετά, σιγά-σιγά, επειδή είχα ιδιαίτερο προσωπικό ενδιαφέρον για τα φαγητά, ήμουν και μερακλής, απέκτησα τη φήμη του καλού μάγειρα και με καλούσαν στα γειτονικά μοναστήρια, στα πανηγύρια, για να μαγειρεύω.

Μου είπατε πως μείνατε 17 χρόνια στη Μονή του Αγίου Παύλου. Μετά που πήγατε;

Το 1989 έφυγα από το μοναστήρι και πήγα στο όρος Σινά, στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης, κοντά στα Ιεροσόλυμα. Εκεί έμεινα 6 μήνες. Δεν μου άρεσε όμως. Δεν υπήρχε ησυχία… Οι προσκυνητές έφταναν τα 50 λεωφορεία τη μέρα! Τότε! Τώρα είναι ακόμη περισσότεροι. Επέστρεψα στο Άγιο Όρος και το 1990, τον Μάρτιο, πήγα στη Μονή της Αγίας Λαύρας και ζήτησα να αγοράσω τον Μυλοπόταμο.

Τι σημαίνει το ότι αγοράσετε τον Μυλοπόταμο;

Το ιδιοκτησιακό καθεστώς στο Άγιο Όρος έχει μια ιδιομορφία. Εμείς, όταν παίρνουμε ένα κελί ή ένα μικρό μοναστήρι ή ένα κτήμα, δεν έχουμε τίτλο κυριότητας. Μας δίνουν τίτλο χρησικτησίας, που λέγεται ομόλογο κι έχουμε δικαίωμα να το χρησιμοποιούμε εφ’ όρου ζωής. Εάν θελήσουμε να το πουλήσουμε σε κάποιον δεύτερο, πρέπει να πάρουμε την άδεια του μοναστηριού. Και μπορεί το μοναστήρι να μας πει «δεν έχεις δικαίωμα να το πουλήσεις στον τάδε ή στον δείνα».

Μάλιστα. Και έτσι, εσείς αγοράσατε τον Μυλοπόταμο.

Ναι. Τον Μάρτιο του 1990 τελείωσε η συμφωνία και αρχές Μαΐου πήγα κι άρχισα να συντονίζω τις εργασίες, γιατί ήταν εντελώς εγκαταλειμμένος. Κανείς δεν έμενε εκεί.

Σε ποιο σημείο του Αγίου Όρους βρίσκεται ο Μυλοπόταμος.

Στα βορειοανατολικά της χερσονήσου. Βλέπει την Καβάλα, τη Θάσο, φαίνεται το Παγγαίο, η πατρίδα μου, η Σαμοθράκη, η Λήμνος και πολλές φορές, όταν είναι καθαρός ο ορίζοντας, βλέπουμε και την Ίμβρο. Είναι ένας πύργος του 973 μ.Χ. όπως γράφει στη διαθήκη του ο Άγιος Αθανάσιος ο Αθωνίτης. Εκτός από τον πύργο, υπάρχει το κτίριο της εκκλησίας και δίπλα μια αίθουσα υποδοχής, το αρχονταρίκι, όπως τις λέμε εμείς στο Άγιο Όρος. Στο υπόγειο είναι η κάβα όπου φυλάσσανε τα κρασιά και τα λάδια. Γιατί αυτό ήτανε το μετόχι της Αγίας Λαύρας και ο Άγιος Αθανάσιος το λέει ξεκάθαρα ότι «υπάρχει ένας τόπος που λέγεται Μυλοπόταμος, που απέχει 10 μίλια από τη Λαύρα… καθαρίσαμε την περιοχή από τις πέτρες και τα κλαδιά και φυτεύσαμε αμπελώνα και ελαιώνα για τις ανάγκες των μοναχών. Κτίσαμε πύργο και εκκλησία του Αγίου Ευσταθίου…».(1) Αυτά τα γράφει στη χειρόγραφη διαθήκη του, η οποία γράφτηκε το 973 μ.Χ., δηλαδή περισσότερα από 1.000 χρόνια πριν. Και υπάρχει ακόμη.

Γιατί πήρατε αυτή την απόφαση, να εγκαταλείψετε το μοναστήρι και να ασχοληθείτε με το μετόχι;

Ήθελα να δοκιμάσω πως είναι η ζωή των μοναχών έξω από τα μοναστήρια. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν στο Άγιο Όρος περίπου 2.000 μοναχοί. Αυτοί που ζούνε στα εξαρτήματα, στις σκήτες και τα κελιά, είναι σχεδόν οι μισοί. Και οι μοναχοί που ζουν στα μοναστήρια δεν έχουν ένα επάγγελμα, ας το πούμε, βιοποριστικό. Ενώ όσοι ζουν στα εξαρτήματα έχουν την ανάγκη να δουλέψουν για να βγάζουν, όπως λέει και η προσευχή, το Πάτερ Υμών, «τον άρτο υμών τον επιούσιον». Αγιογραφούν, κάνουν δηλαδή εικόνες, κάνουν θυμίαμα, κομποσκοίνια, ξυλόγλυπτα, σταυρούς ή διάφορα άλλα χειροτεχνήματα και τα πουλάνε. Εγώ… επειδή μου άρεσε το αμπέλι, είχα αυτό το μεράκι, κι επειδή βρέθηκα στον Μυλοπόταμο που είχε τη χιλιόχρονη αμπελουργική ιστορία, ξεκίνησα να κάνω το κρασί του.

Πως ξεκίνησε η προσπάθεια;

Το 1992 -είχε πια έρθει μαζί μου, ως συνιδιοκτήτης και ο πατέρας Ιωακείμ- κάναμε μια μελέτη αναβίωσης του Μυλοποταμού, η οποία περιελάμβανε κτιριακή αναστύλωση, αναβίωση του αμπελώνα και του ελαιώνα, δημιουργία ενός οινοποιείου και ενός ελαιοτριβείου. Την υποβάλαμε στο ΚΕΔΑΚ (Κέντρο Διαφύλαξης Αγιορειτικής Κληρονομιάς), έναν κρατικό οργανισμό. Δυστυχώς, παρόλο που πήραμε προέγκριση από τις Βρυξέλες και η μελέτη χαρακτηρίστηκε πιλοτική, το σχέδιο ναυάγησε. Διότι είμαστε άνθρωποι και εμείς οι Έλληνες έχουμε την τάση, μεταξύ μας, να καταστρέφει ο ένας τον άλλο. Ανθρώπινο είναι αυτό…  

Οπότε…

Οπότε ξεκίνησα μόνος μου, φυτεύοντας τα πρώτα αμπέλια, το 1993. Τα πρώτα φυτά μού τα έδωσε ο Γιάννης Μπουτάρης, να είναι καλά ο άνθρωπος, ενώ τις πρώτες συμβουλές για το πώς θα φύτευα και τις ποικιλίες που θα έβαζα, τις πήρα από τον Γιάννη Βογιατζή. Έτσι σιγά-σιγά ξεκινήσαμε. Στη αρχή φυτέψαμε 15 στρέμματα Merlot. Μετά από δυο χρόνια βάλαμε περίπου 14 στρέμματα Λημνιό και μετά Ροδίτη, Μοσχάτο Αλεξανδρείας και Cabernet. Σήμερα έχουμε, συνολικά 42 στρέμματα, όλα βιολογικής καλλιέργειας, πιστοποιημένα από τη ΔΗΩ. Το αμπέλι είναι δίπλα στο κύμα. Ο ήλιος βγαίνει από τη θάλασσα και οι αχτίνες πέφτουν κατευθείαν στα φυτά. Το έδαφος είναι επικλινές και η γειτονιά της θάλασσας δημιουργεί έναν συνεχή κύκλο κίνησης του θερμού και ψυχρού αέρα, ακόμη κι όταν έχουμε άπνοια. Αλλά γενικά, έχουμε πολλούς αέρηδες, σε βαθμό που, κατά μήκος του αμπελιού, από την πλευρά της θάλασσας, χρειάστηκε να φυτέψουμε καλάμια. Έναν φυσικό φράχτη, ύψους 2-3 μέτρων, διότι συνήθως τον Απρίλιο και τον Μάιο, όταν είναι νεαρά τα βλαστάρια, ο βοριάς μας κάνει καταστροφές.

Και πότε βγήκε το πρώτο κρασί;

Το 1996 βγάλαμε το πρώτο κρασί, το ερυθρό. Και το 1997 αρχίσαμε να χτίζουμε το οινοποιείο. Πήραμε την άδεια από το Χημείο του Κράτους, το οποίο βέβαια απαιτούσε πολλές άλλες παράλληλες άδειες, περιβαλλοντολογικές, από το τμήμα Βιομηχανίας, από την Πολεοδομία… ένα σωρό. Θυμάμαι, μου είχε κάνει εντύπωση. Επτά άδειες συγκεντρώσαμε και τις πήγαμε όλες στο Χημείο του Κράτους για να μας δώσει την άδεια εμφιάλωσης. Οι δυσκολίες ήταν πολλές. Τα προβλήματα, επίσης πολλά. Πρώτα απ’ όλα, τα πρώτα χρόνια, εμφιαλώναμε με το χέρι. Το 2000 πήραμε την πρώτη εμφιαλωτική γραμμή. Μπήκαμε σε ένα αναπτυξιακό πρόγραμμα και πήραμε επιδότηση που, Δόξα τω Θεώ, μας βοήθησε κι έτσι στάθηκε στα πόδια του το οινοποιείο. Σήμερα, μετά από 13 χρόνια λειτουργίας του, έχουμε 4 ετικέτες. Από αυτές, οι 2 είναι Αγιορείτικοι τοπικοί οίνοι, ένα λευκό και ένα ερυθρό, βιολογικής καλλιέργειας. Το λευκό από Μοσχάτο Αλεξανδρείας και Ροδίτη και το ερυθρό από τις τρεις ερυθρές ποικιλίες μας: Merlot, Λημνιό και Cabernet Sauvignon σε ποσοστό 80%, 5% και 5%. Οι άλλες 2 ετικέτες είναι το Οινόμελι, 100% Μοσχάτο Αμβούργου και το γλυκό Νάμα από 50% Merlot κι άλλο τόσο Μοσχάτο Αλεξανδρείας. Αυτά, τα τελευταία, είναι επιτραπέζιοι οίνοι γιατί τα σταφύλια τα αγοράζουμε. Συνολικά παράγουμε γύρω στις 70.000 φιάλες τον χρόνο. Οινολόγος μας είναι, από την αρχή, ο Απόστολος Ματάμης. Επίσης, έχουμε ως σύμβουλο τον Θάνο Φακορέλη (βλ. οινολόγος που ζει στη Γαλλία) που έρχεται 3-4 φορές τον χρόνο και δοκιμάζει τα κρασιά. Τώρα έχουμε ετοιμάσει κι ένα καινούργιο ερυθρό, του 2007, πιο βαθιάς παλαίωσης, με διαφορετική οινοποίηση, φιάλη και ετικέτα. Θέλω να πιστεύω πως θα αρέσει στους καταναλωτές.

Απ’ ότι γνωρίζω, δέχεστε επισκέπτες στον Μυλοπόταμο.

Οι προσκυνητές στο Άγιο Όρος είναι πάρα πολλοί, γύρω στις 300.000 κάθε χρόνο. Από τον Μυλοπόταμο περνάνε, για να προσκυνήσουν, αλλά και για να δουν το οινοποιείο, περίπου 10.000. Γιατί τώρα πλέον, που τα κρασιά μας υπάρχουν σε 2-3 μπακάλικα στο λιμάνι της Δάφνης και σε άλλα τόσα σημεία στην πρωτεύουσα στις Καρυές, αλλά και από διάφορα άρθρα, από την παρουσία μας στις εκθέσεις, το έχουν μάθει το κρασί κι όταν έρχονται στο Άγιο Όρος θέλουν να περάσουν κι από εκεί. Αυτό έχει τα καλά του, αλλά είναι και κόπος. Χρειάζεται ένας άνθρωπος που θα είναι εκεί, θα τους ανοίξει να δουν το οινοποιείο, να δοκιμάσουν τα κρασιά.

Υπάρχει και ξενώνας όπου μπορούν οι επισκέπτες να μείνουν;

Δεν μένουν όλοι αυτοί οι 10.000 που ανέφερα! Δεν μπορούμε να τους φιλοξενήσουμε. Ο ξενώνας μας, έχει όλα κι όλα 10 κρεβάτια. Φιλοξενούμε αρκετούς, συνήθως αυτούς που έχουν κλείσει από νωρίτερα, τους συνεργάτες, τους γνωστούς, αλλά το 98% των επισκεπτών μας είναι περαστικοί. Οι πιο πολλοί από αυτούς που έρχονται στο Άγιο Όρος μένουν στα μοναστήρια. Και τα μεγάλα μοναστήρια, η Μονή Ιβήρων, η Καρακάλου, η Λαύρα…είναι κοντά στον Μυλοπόταμο, Για να φύγει κανείς από τον Μυλοπόταμο και να πάει στη Λαύρα θέλει πέντε ώρες περπάτημα, μιάμιση ώρα για να πάει στην Καρακάλου, άλλο τόσο για να πάει Φιλοθέου, μισή ώρα για την Ιβήρων.    

Όλα αυτά τα μοναστήρια, αλλά και τα υπόλοιπα στο Άγιο Όρος, έχουν αμπελώνες; Παράγουν κρασί, έστω και για τη δική τους χρήση;

Θα σου πω τι γίνεται. Στα μοναστήρια όλα, από τον καιρό της σύστασής τους, μιλάμε για τον 5ο, τον 6ο, τον 7ο μ.Χ. αιώνα, οι μοναχοί νηστεύουν όλο τον χρόνο. Περίπου 200 μέρες τον χρόνο τρώνε φαγητό χωρίς λάδι. Τις μέρες όμως, που τρώνε φαγητό με λάδι ή με ψάρι, απαραιτήτως έχουν κι ένα ποτήρι κρασί στο τραπέζι τους. Γι’ αυτό τον λόγο, αλλά και για τη συμμετοχή του κρασιού στη Θεία Κοινωνία, όλα τα μοναστήρια είχαν αμπέλια, πάντοτε. Και οι μοναχοί είχαν, και έχουν, μια σχέση με το αμπέλι και το κρασί. Δεν κάνουν βεβαίως, ποιοτικά κρασιά. Τώρα όμως, επειδή το βιοτικό επίπεδο των Ελλήνων έχει ανέβει, σαφώς και οι απαιτήσεις των καταναλωτών για το κρασί έχουν ανέβει. Έτσι είναι και στους μοναχούς. Εγώ θυμάμαι πριν από 30-35 χρόνια, όταν πήγα στο Άγιο Όρος, το κρασί που πίναμε είχε… προχωρήσει τουλάχιστον στο πρώτο στάδιο της οξίνισης. Τώρα, όλοι τα προσέχουν. Από τη Μονή Ιβήρων για παράδειγμα, ο πάτερ Ιωάννης έρχεται σε κάθε τρύγο και ρωτάει, πως αυτό, πως εκείνο, πως το κάνουμε… κι έφτασε στο σημείο να κάνει ένα πολύ καλό κόκκινο κρασί χύμα, που το πίνουν στο μοναστήρι ευχάριστα και λένε, Δόξα τω Θεώ. Ναι, είναι σημαντικό.

Υπάρχουν όμως και μονές που εμφιαλώνουν το κρασί τους, έτσι δεν είναι;

Ναι, αυτή τη στιγμή υπάρχουν 3 μονές, η Αγίου Παύλου, Βατοπεδίου και Σίμωνος Πέτρας. Οι πρώτες δύο έχουν και άδεια εμφιάλωσης. Επίσης, η Μονή Διονυσίου, που έχει πολλά αμπέλια, πουλάει το κρασί, χύμα στον Πρωτόπαπα (βλ. οινοποιός) ο οποίος φτιάχνει τον Μοναστηριακό του οίνο. Και υπάρχει και ο μεγάλος αμπελώνας του Τσάνταλη, που ξεπερνά τα 1.000 στρέμματα, στη Μονή του Αγίου Παντελεήμονος.

Αυτά τα κρασιά, των μοναστηριών που αναφέρατε, κυκλοφορούν στο εμπόριο;

Όχι. Η Μονή Σίμωνος Πέτρας κάνει 3.000-4.000 φιάλες, που πιο πολύ τις μοιράζουν. Η Βατοπεδίου κάνει 8.000-10.000 φιάλες κι άλλες τόσες η Μονή Αγίου Παύλου. Μακροπρόθεσμα βεβαίως, μπορεί να φτάσουν στο σημείο να κάνουν πάρα πολλές. Και γιατί να μην κάνουν! Εγώ χαίρομαι.

Λ

Όπως σου είπα, όταν ήμουν στη Μονή Αγίου Παύλου, το διακόνημά μου ήταν μάγειρας. Κι όταν λέμε διακόνημα στο Άγιο Όρος, εννοούμε την ενασχόληση, το επάγγελμα. Για 7 χρόνια μαγείρευα για 80 με 100 άτομα, μεσημέρι-βράδυ. Φαγητά, σαλάτες, γλυκά… πράματα και θάματα. Είχα μάθει να μαγειρεύω δίπλα σε παλιούς μαγείρους και επειδή μου άρεσε, ρωτούσα κι είχα αρχίσει να συγκεντρώνω συνταγές. Όχι από βιβλία… από δω κι από κει. Ρωτούσα έναν παλιό καλόγερο, πως το κάνεις εσύ το ψάρι με άσπρη σάλτσα, μετά ρωτούσα έναν άλλο. Και τα τελευταία 10 χρόνια, είχαν φτάσει οι φίλοι και οι γνωστοί να με πιέζουν για να καθήσω και να γράψω όλες αυτές τις συνταγές που έμαθα, σ’ ένα βιβλίο. Κι έτσι προέκυψε χωρίς βία, άγχος και δίχως κερδοσκοπικό σκοπό η «Μαγειρική του Αγίου Όρους». Και με τη βοήθεια του φίλου Γιώργου Πούπη, που ήρθε στον Μυλοπόταμο, κάθισε 10 μέρες, μαγειρέψαμε κι έβγαλε τις φωτογραφίες. Το οποίο βιβλίο αγαπήθηκε. Τώρα το έχουμε μεταφράσει και μέσα στο 2010 θα κυκλοφορήσει στα αγγλικά και τα ρωσικά για τους ξένους προσκυνητές στο Άγιο Όρος, που ειδικά οι Ρώσοι είναι πάρα πολλοί.    

(1) Απόσπασμα του Αγίου Αθανασίου του Αθωνίτη, από το Τυπικόν που ο ίδιος συνέταξε το 973 μ.Χ.: «Έστι Δε και άλλον τοπίον της Λαύρας απέχον ωσεί μίλια ι’, κρημνώδες και υλώδες και αυτό τετυχηκός, Μυλοπόταμος ούτω προσαγορευόμενον, όπερ εκκαθάραντες και καθομαλίσαντες της υποκειμένης ύλης και των πετρών, εκκλησίαν Τε και κελλία κακείσε επ’ ονόματι του αγίου μεγαλομάρυρος Ευσταθίου δειμάμενοι εν τάξει Τε και χρήσει μετοχίου πεποιήκαμεν, αμπελώνα Τε εκείσε εφυτεύσαμεν, λόγω νάματος και οίνου μεταλήψεως ένεκα των Τε δια το του Κυρίου όνομα προσκαρτερούντων εν τη Λαύρα αδελφών και των επιδημούντων ξένων».

Εκοιμήθη ο συνταξιούχος ιερέας π. Νικόλαος Μίχας της Ιεράς Μητροπόλεως Μεγάρων και Σαλαμίνος, ο οποίος καταγόταν από τα Σκούρτα και είχε υπηρετήσει επί χρόνια στη Μητρόπολή μας.

Ο μακαριστός ιερέας χειροτονήθηκε Διάκονος στις 19 Δεκεμβρίου 1976 και Πρεσβύτερος στις 2 Ιανουαρίου 1977 από τον Μητροπολίτη Θηβών και Λεβαδείας Νικόδημο και διορίστηκε εφημέριος του Ιερού Ναού Κοιμήσεως Θεοτόκου Σκούρτων.

Η εξόδιος ακολουθία του μακαριστού ιερέως θα τελέστηκε χθες, 10 Δεκεμβρίου 2020 στη γενέτειρά του τα Σκούρτα.

«Ευχόμεθα ο Κύριος της ζωής και του θανάτου να αναπαύει την εκλεκτή ψυχή του μακαριστού ιερέως εν σκηναίς δικαίων και εν χώρᾳ ζώντων και να δίνει ενίσχυση και παρηγορία στους οικείους του», αναφέρει η ανακοίνωση της Μητροπόλεως Θηβών και Λεβαδείας.