Συντάκτης: Kostas Bertsias

Πριν από 2.500 χρόνια ο Αριστοτέλης υποστήριξε πως «δεν υπάρχει καμία μεγάλη ιδιοφυΐα χωρίς κάποια δόση παράνοιας». Σήμερα ο ισχυρισμός του αποδεικνύεται επιστημονικά καθώς πολυάριθμες μελέτες αποδεικνύουν πως η ευφυΐα σχετίζεται με την μελαγχολία.

Η μελαγχολία θεωρείται από την αρχαιότητα, στοιχείο διάκρισης.

O πρώτος ορισμός της δόθηκε από τον Iπποκράτη τον 5ο π.X. αιώνα που τη συσχέτιζε με τη «μέλαινα χολή», ένα από τα τέσσερα υγρά συστατικά του ανθρώπινου σώματος. Ο Aριστοτέλης πρώτος παρατήρησε ότι εξέχουσες μορφές της φιλοσοφίας, της πολιτικής και των τεχνών συνέβαινε να είναι μελαγχολικοί. Υποστηρίζει ότι οι «περιττοί», όσοι δηλαδή διέπρεψαν στη φιλοσοφία, στην πολιτική, στην ποίηση και τις τέχνες ήταν μελαγχολικοί.

Στον δειγματολογικό κατάλογο πρώτος μνημονεύεται ο Ηρακλής, και ακολουθούν ο Λύσανδρος ο Λακεδαιμόνιος, ο Αίας ο Τελλαμώνιος, ο Βελλεροφόντης, ο Εμπεδοκλής, ο Πλάτων και ο Σωκράτης. Ο Ηρακλής έζησε τα δυο παροξυσμικά περιστατικά του κράματος της μαύρης χολής. Ένα παθολογικό του χαρακτηριστικό αφορά στο φόνο των παιδιών του τα οποία διαπέρασε με βέλος σε μια κρίση μανίας (εξ ου και η τραγωδία του Ευριπίδη «Ηρακλής μαινόμενος» στην οποία ο Ηρακλής σκοτώνει και τη γυναίκα του).

Ο Ιπποκράτης μιλάει επίσης για την «Ηράκλεια Νόσο». Ο Κικέρων στο Tusculanae disputations αποδίδει στον Αριστοτέλη την άποψη ότι όλοι οι ιδιοφυείς είναι μελαγχολικοί, αλλά και ο Σενέκας στο De tranquillitate animae αναφέρει πως κατά τον Αριστοτέλη η ιδιοφυία είναι ανάμικτη με την παραφροσύνη.

Κατά τους σύγχρονους ερευνητές ο Αριστοτέλης άντλησε στοιχεία από το έργο του Θεοφράστου «Περί μελαγχολίας» το οποίο όμως έχει χαθεί. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις και για τη μελαγχολία του ίδιου του Αριστοτέλη. Εν κατακλείδι, κατά τον Αριστοτέλη όλοι οι άνθρωποι που έχουν διακριθεί σε κάποιο τομέα ήταν μελαγχολικοί. Η μαύρη χολή είναι ηθοποιός (ηθοποίηση). Διαμορφώνει συμπεριφορές και χαρακτήρες.

Ο Δημόκριτος και ο Πλάτων υποστήριζαν ότι κανείς δε μπορεί να είναι καλός ποιητής χωρίς μια θεία πνοή που να μπορεί να παραβληθεί με την τρέλα. Οι μελαγχολικοί είναι κατ’ ουσίαν ποιητές χάρη στην ένταση των διαθέσεων τους. Κατά τον Πλάτωνα οι ιδιοφυείς άνθρωποι είναι παρορμητικοί και έξαλλοι. Το ίδιο υποστηρίζει και ο Δημόκριτος αλλά και ο γιατρός Ρούφος από την Έφεσο (ειδικός στην μελαγχολία). Ο τελευταίος υποστηρίζει ότι αυτοί που έχουν οξύ πνεύμα και μεγάλη ευφυΐα πέφτουν εύκολα στην μελαγχολία επειδή έχουν γρήγορες μεταβολές και μεγάλη ικανότητα πρόβλεψης και φαντασίας (Κοπιδάκης Μιχάλης, Καθηγητής Κλασσικής Λογοτεχνίας Πανεπιστημίου Αθηνών,«Βελλεροφόντης, Ευριπίδης, Αριστοτέλης: περιττοί και μελαγχολικοί» στο «Ορώμενα, τιμή στον Αριστοτέλη», Συλλογικό έργο εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2002).

Η μελαγχολία στάθηκε λοιπόν μια από τις «αριστοκρατικές» εκείνες ασθένειες που γονιμοποίησαν την τέχνη, τη λογοτεχνία και τον φιλοσοφικό στοχασμό. Ο I. Kant κατέταξε τη μελαγχολία στη σφαίρα του Υψηλού ενώ ο W. Benjamin ανακάλυψε την αριστερή μελαγχολία. O Eμπεδοκλής, ο Σωκράτης και ο Πλάτων συγκαταλέγονται ανάμεσα στους επιφανείς μελαγχολικούς.

Για τους καλλιτέχνες, της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού η εκκεντρικότητα ιδιοφυών δημιουργών, όπως του Μιχαήλ Άγγελου, του Γκόγια και του Μπετόβεν συνδέεται με μια βαθιά και διάχυτη μελαγχολία. Οι Σ. P. Kόλεριτζ και Tζον Kητς και ο Mποντλέρ- που για να εκφράσει τη μελαγχολία επιλέγει την αγγλική λέξη «spleen-και ο Φρίντριχ Σέλινγκ στο βιβλίο του «Περί της ουσίας της ανθρώπινης ελευθερίας» θεωρούν τη μελαγχολία θεμέλιο της γνώσης. Το 1621 ο Pόμπερτ Mπέρτον δημοσιεύει την «Aνατομία της Mελαγχολίας», την πρώτη εμπεριστατωμένη σπουδή πάνω στο θέμα της μελαγχολίας.

Η μελέτη της Αλεξάνδρας Ρασιδάκη με τίτλο «Περί μελαγχολίας» (εκδ. Κίχλη, 2012) αντιμετωπίζει τη μελαγχολία ως πηγή δημιουργίας. Η σημαντική αυτή μελέτη κινείται μεταξύ της ιστορίας των ιδεών, της πολιτισμικής ιστορίας και της συγκριτικής γραμματολογίας και επιχειρεί να παρουσιάσει την πλούσια περί μελαγχολίας γραμματειακή και εικαστική παράδοση. Αντλώντας παραδείγματα από την ευρωπαϊκή ζωγραφική της Αναγέννησης και του Μπαρόκ, καθώς και από τη λογοτεχνία του 19ου και του 20ού αιώνα, αναδεικνύει την πολιτισμική διάσταση αλλά και τη διαχρονική αίγλη της μελαγχολίας.

Η Μελαγχολία νοείται ως κεντρικό θέμα της διανόησης των φιλοσόφων του Μεσαίωνα και της Ρομαντικής εποχής, ως στάση ζωής και ως δημιουργική ευφυΐα, συχνά δε ιδιοφυΐα. Η τρέλα του Αίαντα στο ομώνυμο έργο του Σοφοκλή, αλλά και η μανία του Ηρακλή στον Ευριπίδη, μεγάλα αποσπάσματα από τους πλατωνικούς διαλόγους, το έργο του Εμπεδοκλή, τα Ηθικά Νικομάχεια του Αριστοτέλη διαβάζονται με κέντρο τη Μελαγχολία.

Η μελαγχολία συσχετίζεται με τον μονόλογο του Άμλετ, τα νέγρικα spirituals, το tango argentino, την παράδοση της flamenco, τα blues, τον Adorno και τον Freud, τη Julia Kristeva, ή και με το έργο του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες ή τον Γεώργιο Βιζυηνό, τον Παπαδιαμάντη, τον Καρυωτάκη, τον Λαπαθιώτη και άλλους μεγάλους Έλληνες συγγραφείς.

Συνδέεται επίσης με τους Χένρι Τζέιμς, Ουίλιαμ Φώκνερ, Σκοτ Φιτζέραλντ, Χέρμαν Έσσε, Γκράχαμ Γκριν, Άγκαθα Κρίστι, Στίβεν Κινγκ, Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, Τ.Σ. Έλλιοτ, Νικολάι Γκόγκολ, Μάξιμ Γκόρκι, Κερτ Βόνεγκατ, Τενεσί Γουίλιαμς, Εμίλ Ζολά, Ιβάν Τουργκένιεφ, Αύγουστο Στρίνμπεργκ, Τ. Ουίλιαμς, Ε. Α. Πόε, Λέοντα Τολστόι, Μαίρη Σέλλεϋ, Τσαρλς Ντίκενς, Χέρμαν Μελβίλ, Μαρκ Τουέιν, Ονορέ ντε Μπαλζάκ, την Έμιλυ Ντίκινσον, την Σύλβια Πλαθ, τη Βιρτζίνια Γουλφ, τη Μαργκερίτ Ντυράς, τον John Keats, τον Λόρδο Byron αλλά και με ζωγράφους, όπως ο Vincent Van Gogh, ο Edvard Munch και πάρα πολλούς άλλους.

Ως δείγματα της ιδιαιτερότητας, ο ζωγράφος Σαλβαντόρ Νταλί μεγαλουργούσε μόνον σε ένα ακατάστατο περιβάλλον. Η θεϊκή έμπνευση εκφραζότανε μέσα από το απόλυτο χάος: αναποδογυρισμένα έπιπλα και διάσπαρτα ρούχα. Κι αν κάποιος είχε το θράσος να… συμμαζέψει την Αίθουσα Ζωγραφικής του, ο Νταλί κατεχόταν από απίστευτες εκρήξεις θυμού, εκσφενδονίζοντας βρισιές κι αντικείμενα, ώσπου η Θεά Έμπνευση να τον επισκεφτεί ξανά.

Η Σύλβια Πλαθ έγραφε: «…Ο ήχος του τίποτα – που ήσουν εσύ τρέλα; …Έχω υποφέρει τη φρικαλεότητα του ηλιοβασιλέματος… Καμένη μέχρι ρίζα… Τρομοκρατούμαι απ’ αυτό το μαύρο πράγμα – που κοιμάται μέσα μου…». Τελικά αυτό το μαύρο πράγμα την καταπίνει όπως και τη Βιρτζίνια Γουλφ που έβαλε πέτρες στην τσέπη του παλτό της, μπήκε και περπάτησε στη θάλασσα ώσπου πνίγηκε…

Γιατί πρέπει να θεωρήσουμε την Ντίκινσον «τρελή», όπως και η ίδια περιπαιχτικά αυτοαποκαλείται και όχι σοφή, αφού επέλεξε μια ζωή που της επέτρεπε να δημιουργεί; Γιατί να υποθέσουμε ότι έχασε απέχοντας, αντί να σκεφτούμε ότι επέλεξε να απέχει;

Ο ψυχολόγος Daniel Nettle γράφει, «Είναι δύσκολο τελικά να αρνούμαστε ότι τα ισχυρότερα θεμέλια της δυτικής κουλτούρας έχουν χτιστεί από ανθρώπους με κάποια προδιάθεση τρέλας». Η διάνοια συχνά πορεύεται τόσο μπροστά από την εποχή της, ώστε συχνά ο φωτισμένος άνθρωπος παρεξηγείται ή παρερμηνεύεται από τους συγχρόνους του, ενώ αποθεώνεται από τις επόμενες γενιές. Χρειάζονται αιώνες γνώσης και πνευματικής εξέλιξης, για να κατανοηθεί το επίπεδο της διάνοιας.

Κλείνοντας παραπέμπω στον μεγάλο Έλληνα ποιητή Μ. Παπανικολάου:

Ήταν αλήθεια πως εζούσα κάποια ζωή ξεχωριστή,

ζούσα όπως ήθελεν η Μούσα κι όπως δεν ήθελε η ζωή.

Λοξά με κοίταζαν οι άλλοι σα να με παίρναν για τρελό,

κι ήταν για με χαρά μεγάλη μαζί τους πάντα να γελώ.

_______________________

~ Παναγιώτα Ψυχογιού – Διδάκτορας Φιλοσοφίας του ΕΚΠΑ, καθηγήτρια στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση

    Πηγή: artinews.gr

Το βράδυ στο προαύλιο της εκκλησίας στις 8.30.

. «Εάν αποσυνθέσεις την Ελλάδα, στο τέλος θα δεις να σου απομένουν μια ελιά, ένα αμπέλι κι ένα καράβι. Που σημαίνει: με άλλα τόσα την ξαναφτιάχνεις».

Οι άνδρες είναι όλοι οι ίδιοι. Νομίζουν ότι επειδή προέρχονται από την κοιλιά μιας γυναίκας, ξέρουν τα πάντα που πρέπει να γνωρίζουν για τις γυναίκες!

Ζοσέ Σαραμάγκου

Το αμερικανικό καζάν καζαν

•Η αμερικανική παρασκηνιακή επιρροή,στην οποία βάλαμε το χεράκι μας,λειτούργησε και λειτουργησε ευνοϊκά για μας.Οι αναλύσεις που λένε το αντίθετο είναι επιδερμικές και ρηχές.Κατέληξαν στο τουρκικό καζαν καζαν(win win) με αρκετή μαεστρία.Το ζητουμενο είναι η διάρκεια.
•Αφενός η Σουηδία και η Φιλανδια που είναι τεράστια νίκη για το δυτικο κόσμο και σε αυτό πρέπει αναλυτικά να ενσκυψουμε.
Αφετέρου στα δικά μας.Οκ εφέντη μου.Θα αναβαθμιστουν τα F16 αλλά όχι αμέσως θελουμε χρόνο.Κι αν το Νοεμβριο αλλάξει η πλειοψηφία στο Κονκρεσσο εδώ είμαστε.Στο μεταξύ τρέχει και η αγορά των F35 από την Ελλάδα.Προϋπόθεση όμως εφέντη μου είναι να το βουλώσεις για λίγο.Να μην διαταραξεις την περιφερειακή σταθερότητα.Γιατί αν δεν το κανείς η Ελλάδα θα έχει σαφή αεροπορικη υπεροπλία και οι διενεξεις αυτες κρίνονται
κυρίως στους αιθέρες.Έτσι εφέντη μας;καζαν καζαν.Αν δειτε τη ξινίλα στη μούρη του Ερντογαν γίνονται αντιληπτά τα παρασκηνιακα.Γιατί ο ίδιος ο ευχαρις Μπαιντεν έχει ατυχώς δυσκολίες σε πολύπλοκες συνεννοήσεις.
•Τα υπόλοιπα στα οποία βγάζουμε φλύκταινες οι χαιρετούρες,οι ευχαριστίες,οι θριαμβευτικές πομφόλυγες είναι λεπτομέρειες της ιστοριας.Η μόνη αληθινή διάσταση που ενοχλεί είναι οι δύσμοιροι Κουρδοι αλλά κι αυτό θα εξομαλυνθεί.Δεν θα αλλάξει η φύση της Σουηδιας και της Φιλανδιας με μια εξαναγκαστική τζίφρα.
•Ο κίνδυνος ακύρωσης των παραπάνω είναι υπαρκτός.Συνδέεται με την ημιπαραφρονα τουρκική αντιπολίτευση που πιέζει προς την όξυνση και την αναμέτρηση.Δεν ξέρω πως θα λειτουργήσει προεκλογικά.Αν μείνουν στο περιθώριο,το απεύχομαι,οι δυο δημάρχοι της Κωνσταντινούολης και της Άγκυρας,θα λέμε Ερντογαν και ξερό ψωμί.
•Προς το παρόν κάτι έχουμε έστω και προσωρινά καταφέρει.

Πάνος Μπιτσαξής

Της Κωνσταντίνας Ψιλιώτη

Ο τίτλος της ονομασίας περιλαμβάνει όλη τη χώρα της Νάπα εκτός του βορειότερου τμήματος που είναι η λίμνη Berryessa και το Putah Creek. Η ατελείωτη αυτή έκταση βρίσκεται ακριβώς 80 μίλια βόρεια από το Σαν Φρανσίσκο, κυκλώνεται από τα όρη Μαγιακάμα στα δυτικά της και από την οροσειρά Βάκα στα ανατολικά. Η πόλη της Νάπα βρίσκεται 5 μίλια νοτιοδυτικά της κοιλάδας, ενώ σχεδόν 1 μίλι μακριά λαμβάνει χώρα η πόλη Calistoga. Πρόκειται για μια περιοχή με μεγάλο ποσοστό τουρισμού και κατά κύριο λόγο οινοτουρισμού, καθώς διακρίνεται για τα εκατοντάδες εκτάριά της καλλιεργούμενα με αμπέλια.  

Ο κύριος και κεντρικός οινικός δρόμος της κοιλάδας είναι η λεωφόρος 29, όπου αναδύονται ποικίλες πεδιάδες αλλά και μικρές πόλεις, όπως Yountville, Oakville, American Canyon και Rutherford. Η καλλιέργεια των εκτάσεων αυτών ξεκίνησε το 1944, από μια μικρή σχετικά ομάδα κατοίκων, που αποφάσισαν να αξιοποιήσουν την περιοχή προς προσωπική ευχαρίστηση (Napa Valley Vintners (NVV)), ενώ το 1968 ορίστηκε από τους κατοίκους ως αγροτικός τομέας 438.000 εκταρίων. 

 Οι ποικιλίες αμπελιών που καλλιεργούνται στο μέρος αυτό, είναι στην πλειοψηφία ερυθρά οινοποιήσιμα σταφύλια. Διάσπαρτα οινοποιεία φυτρώνουν άναρχα στην κοιλάδα, προσιτά στο κοινό για επισκέψεις, γευστικές δοκιμές και ξεναγήσεις, αφού πλέον οι οινοπαραγωγοί προτιμούν να γεμίζουν τα κτήματά τους με τουρίστες οινόφιλους, αλλά και επαγγελματίες. Τα κελάρια συνήθως είναι επίσης επισκέψιμα και πολύ συχνά επιλέγεται από τους παραγωγούς να πραγματοποιούνται εκεί οι δοκιμές. Το εδαφοκλιματικό σύστημα της περιοχής, το μεσογειακό κλίμα αλλά και το πάθος των οινολόγων επιτρέπει στην κοιλάδα της Νάπα να εξελιχθεί , να διευρύνει τους ορίζοντές της αλλά και να αποτελεί εν τέλει έναν υπολογίσιμο οινικά και αμπελουργικά προορισμό για όλους. 

Η κοιλάδα της Νάπα αποτελεί επίσημα έναν κορυφαίο τουριστικό προορισμό ανάμεσα στην Τοσκάνη, το Μπορντώ ή τη Βουργουνδία. ’Ενας φοβερός συνδυασμός συνθηκών όπως τα ποιοτικά σταφύλια, ο κοντινός πολιτισμός που υπάρχει, το καλό μάρκετινγκ αλλά και η νοοτροπία του τόπου καθιστούν το μέρος ιδανικό για οινοτουρισμό. Στατιστικά, και σύμφωνα με στοιχεία από έρευνες της Ένωσης οινοπαραγωγών της Napa Valley, μονάχα το μικρό ποσοστό του 4% των σταφυλιών της Καλιφόρνια προέρχονται από την κοιλάδα αυτή, ενώ την ίδια στιγμή καλύπτει το ¼ των οινοποιείων που βρίσκονται στην πολιτεία της Καλιφόρνια.  

Από αυτά τα οινοποιεία, το μεγαλύτερο ποσοστό (95%) ανήκει σε οικογενειακές επιχειρήσεις, και συνήθως σε αυτές, δεν παράγονται πάνω από 120.000 φιάλες ανά έτος. Συγκεκριμένα, στο 78% των μικρών οινοποιείων η ετήσια παραγωγή τους δεν ξεπερνά τις 10.000 φιάλες, ενώ ένα 65% δεν παράγει περισσότερες από 5.000. Ανάμεσά τους είναι και φημισμένα οινοποιεία όπως του μεγάλου σκηνοθέτη Francis Ford Coppola ή το Castello di Amarosa, ένα κάστρο, αυθεντικά κτισμένο με τοσκανικής καταγωγής αρχιτεκτονική του 13ου αιώνα.

Σύμφωνα με τους NVV, η κοιλάδα της Napa είναι σε θέση να προσφέρει και προσφέρει σχεδόν 46.000 θέσεις εργασίας στην πόλη της Νάπα, και αντίστοιχα από διεθνή οπτική 303.000 θέσεις και παράλληλα καλύπτει ετήσιο τοπικό εισόδημα 13 δισεκατομμυρίων δολαρίων και αντίστοιχα διεθνώς 50 δισεκατομμύρια δολάρια. 

Αν μελετήσουμε την κάθε διαχωρισμένη έκταση μεμονωμένα, θα καταλάβουμε πως πραγματικά, η κοιλάδα της Νάπα παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον ως προς τις διαφορές των Terroir της κάθε έκτασης. Η νότια πλευρά της κοιλάδας φαίνεται να έχει σχετικά ψυχρό κλίμα, με ανέμους ανά διαστήματα και θαλασσινές αύρες. Τα εδάφη εκείνα είναι αργιλώδη, με αρκετό ψαμόλιθο και ηφαιστειογενή πετρώματα. Με άλλα λόγια, είναι το κατάλληλο terroir για ποικιλίες όπως το pinot noir, τo chardonnay και φυσικά το περίφημο riesling. Κρασιά, που χαρακτηρίζονται από φρουτώδη αρώματα, χαμηλές τανίνες και γεύσεις από φρέσκα φρούτα ή ώριμα. Συνεχίζοντας με την μεσαία έκταση της κοιλάδας, η οποία και διαχωρίζεται σε δύο μέρη (δυτικό και ανατολικό τμήμα) από το ποτάμι της Νάπα. 

 Τα εδάφη από τη δυτική πλευρά είναι αργιλοαμμώδη, ενώ από την ανατολική πλευρά διακρίνονται από ηφαιστειογενή στοιχεία. Η κύρια καλλιεργήσιμη ποικιλία στη μεσαία κοιλάδα είναι το cabernet sauvignon, και μάλιστα είναι και η κεντρική παραγωγή της ποικιλίας αυτής στην κοιλάδα. Το κλίμα της διακατέχεται από αρκετά υψηλές θερμοκρασίες και έντονο πρωινό ήλιο. Ταξιδεύοντας προς το βορρά, συναντάμε πολύ πιο θερμό κλίμα. Τα ηφαιστειογενή στοιχεία δεν εκλείπουν ούτε κι εδώ, και το έδαφος χαρακτηρίζεται από πολύ αμμοαργιλώδη σύσταση έως λίγο. Το έδαφος αυτό διαθέτει μεγάλη απορροφητική ικανότητα νερού και αξιοποίησής του μετέπειτα, κυρίως λόγω του ποταμού . Η ποικιλία που κυριαρχεί κι εδώ είναι το Cabernet Sauvignon, με κάποια αξιοσημείωτα οινοποιεία με την αντίστοιχη παραγωγή. Τέλος, τα όρη της Νάπα, όπως το Mount Veeder, Wild Horse, Atlas Peak, χαρακτηρίζονται από ψυχρές θερμοκρασίες, καθαρούς ουρανούς και νύχτες με ξαστεριά. 

Γενικά, η κοιλάδα της Νάπα, ενδείκνυται για οινικές εξορμήσεις για όλες τις κατηγορίες επισκεπτών. Η απέραντη αυτή έκταση σε συνδυασμό με τις νέες ενασχολήσεις και εφαρμογές για να κρατούν τους επισκέπτες μόνιμα ενεργούς είναι το κλειδί της επιτυχίας της περιοχής. Άλλωστε, τα εκλεκτά κρασιά που παράγονται εκεί, δεν μπορούν να επιτρέψουν κάτι διαφορετικό… 

In this article:specials

«Οι ήσυχοι άνθρωποι πάντα ξέρουν περισσότερα από όσα δείχνουν. Παρόλο που είναι φυσιολογικό, ο εσωτερικός τους κόσμος, είναι από προεπιλογή μυστήριος και επομένως θεωρείται περίεργος. Ποτέ μην υποτιμάς την κοινωνική επίγνωση και αίσθηση της πραγματικότητας ενός ήσυχου ατόμου. Είναι κάποιοι από τους πιο παρατηρητικούς και απορροφητικούς ανθρώπους.»

– Criss Jami . Η Criss Jami (γεννημένη Christopher James Gilbert) είναι Αμερικανίδα ποιήτρια , φιλόσοφος και δοκιμιογράφος.