Εναλλακτικά νομίσματα κυκλοφορούν σε όλον τον κόσμοΤο βιβλίο “People Money, The Promise of Regional Currencies”συμπληρωματικά και παράλληλα με τα εθνικά ή υπερεθνικά νομίσματα. Στην πραγματικότητα μιλάμε για εικονικά νομίσματα που χρησιμοποιούνται για αγοροπωλησίες εμπορευμάτων και υπηρεσιών που προσφέρονται από επιχειρήσεις που έχουν ενταχθεί στο τοπικό δίκτυο και έχουν αποδεχτεί τους σκοπούς του. Όσο περισσότεροι καταναλωτές και επιχειρήσεις είναι στο δίκτυο, τόσο μεγαλύτερη είναι και η κυκλοφορία και συνεπώς η επιτυχία κάποιου τοπικού νομίσματος. Τα πιο γνωστά τοπικά νομίσματα είναι το Sol Violette στη Γαλλία, η BrixtonMάθετε περισσότερα λίρα στο Ηνωμένο Βασίλειο, το ChimgauerWikipedia στη Γερμανία, τα BerksharesΟ ιστότοπος στις ΗΠΑ, και το WIRWikipedia(πρώην «Ιδιωτικός κύκλος») στην Ελβετία. Μάλιστα, το WIR, το οποίο πρωτοεμφανίσθηκε το 1934 και υπάρχει μόνο σε ηλεκτρονική μορφή, είναι το μεγαλύτερο συμπληρωματικό νόμισμα στον κόσμο, καθώς στατιστικές της WIR BankΟ ιστότοποςδείχνουν ότι 16% των ελβετικών επιχειρήσεων το αξιοποιούν.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το Sol-VioletteΤο νόμισμα, το τοπικό νόμισμα της Τουλούζης. Δημιουργήθηκε το 2011 από πρωτοβουλία των κατοίκων, αλλά στηρίχθηκε από το δήμο. Στα τέλη του 2012, 63.000 SOL-Violette ανταλλάσσονταν από 800 μέλη συμπεριλαμβανομένων 110 επιχειρήσεων. Μόνο οι επιχειρήσεις εντός του δικτύου μπορούν να εξαργυρώσουν το Sol-Violette σε ευρώ, με 5% αμοιβή, καθιστώντας το μετατρέψιμο νόμισμα. Η δομή του συστήματος Sol-Violette περιλαμβάνει επίσης μια συνεταιριστική τράπεζα, η οποία προσφέρει μικρο-δάνεια σε τοπικές επιχειρήσεις. Το 2012 η συνεταιριστική τράπεζα έδωσε €33.403 σε μικρο-δάνεια σε τοπικές επιχειρήσεις οι οποίες επιλέχθηκαν με βάση περιβαλλοντικά και κοινωνικά κριτήρια. Παράλληλα, οι τοπικές αρχές χρησιμοποιούν το Sol-Violette για να ενισχύσουν το μηνιαίο εισόδημα άπορων οικογενειών (30 Sol-Violette το μήνα προστίθεται στο προνοιακό επίδομα 120 άπορων οικογενειών).

Παραδείγματα αυτοσχέδιων εναλλακτικών νομισμάτων βρίσκουμε και στην Ελλάδα: το Δίκτυο Ανταλλαγών και Αλληλεγγύης ΜαγνησίαςTo site του και την ΤΕΜ (Τοπική Εναλλακτική Μονάδα), τον Οβολό στην ΠάτραΤο site, το Φασούλι στην Αθήνατι είναι το δίκτυο φασούλι;.

Τοπικά συστήματα εμπορικών ανταλλαγών, γνωστά και ως δίκτυα LETS (Local Exchange Trading Systems) ή CES (Community Exchange System), έχουν οργανωθεί εδώ και περίπου δύο δεκαετίες σε κάθε μεριά του πλανήτη, από την Αυστραλία έως το Ηνωμένο Βασίλειο. Τα LETS/CES χρησιμοποιούν άτοκες τοπικές μονάδες πίστωσης, έτσι ώστε να μην χρειάζεται να γίνονται άμεσες ανταλλαγές νομισμάτων. Για παράδειγμα, ένα μέλος μπορεί να κερδίσει μονάδες πίστωσης προσφέροντας την φροντίδα παιδιών σε κάποιον και να τα ξοδέψει αργότερα σε ένα ξυλουργείο πιστώνοντας ένα άλλο άτομο στην ίδια κοινωνική ομάδα. Το LETS/CES, σε αντίθεση με άλλα τοπικά νομίσματα, δεν εκδίδει τυπωμένα χαρτονομίσματα. Σε κάποια LETS/CES χρησιμοποιούνται συμβολικές μονάδες-νομίσματα, ώστε να καθορίζονται οι τιμές (ή οι «εργατοώρες» για κάποια νομίσματα) με βάση τις οποίες καθορίζεται η αξία του προϊόντος. Εφόσον κάποια μορφή πίστωσης καταγράφεται από τα μέλη του δικτύου, τα LETS/CES θεωρούνται συστήματα αμοιβαίας πίστωσης.Οι συναλλαγές γίνονται κυρίως ηλεκτρονικά, καταγράφονται σε συγκεκριμένο πρόγραμμα και κάθε μέλος μπορεί ακόμη και με ένα τηλεφώνημα να αναφέρει τη συναλλαγή που πραγματοποίησε. Στα πιο προχωρημένα ανταλλακτικά δίκτυα στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου υπάρχουν περισσότερα από 300 LETSSo What Are Lets?, τα μέλη καταγράφουν απευθείας τις συναλλαγές τους στο διαδίκτυο με τη χρήση κωδικών. Τα έξοδα διαχείρισης και το λειτουργικό κόστος του συστήματος (π.χ. οι τηλεφωνικοί λογαριασμοί) καλύπτονται από τις ετήσιες εισφορές των μελών ή και από ποσοστιαίες χρεώσεις επί της αξίας των συναλλαγών.Τα πρώτα LETS/CES δημιουργήθηκαν στο νησί του Βανκούβερ στις αρχές του 1983 ως αντίδραση στην οικονομική ύφεση. Το παράδειγμα του Βανκούβερ τράβηξε την προσοχή τους διεθνούς πράσινου κινήματος στη διάσκεψη κορυφής The Other Economic SummitWikipedia στο Λονδίνο το 1984. Στη δεκαετία του ‘90, τα LETS/CES εξαπλώθηκαν. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία έγιναν γνωστά ως «Green Dollar Exchanges», στη Γερμανία ως «Tauschringeπ.χ. του Μονάχου» και στη Γαλλία ως «Système d’échange localfr.wikipedia » (SEL). Σήμερα, η ιδέα κερδίζει όλο και περισσότερους οπαδούς διεθνώς με αποτέλεσμα το παγκόσμιο δίκτυο LETS/CES CES να αποτελείται από 750 περίπου ενεργά δίκτυαΔείτε τη λίστα εδώ σε 70 χώρες.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παραδείγματα είναι το «Τrueque”To Weather Recession, Argentines Revert to Barter”, Νew York Times», ένα μεγάλο ανταλλακτικό παζάρι αγαθών και υπηρεσιών το οποίο αναπτύχθηκε σε διάφορες πόλεις της Αργεντινής. Στα χρόνια της οικονομικής κρίσης (1998-2002), υπολογίζεται ότι 2,5 εκατομμύρια κάτοικοι της Αργεντινής κατέφυγαν στο Τρουέκε στην προσπάθειά τους να καλύψουν τις ανάγκες τους μέσα από την ανταλλαγή προϊόντων και υπηρεσιών. Το σύστημα ανταλλαγής βασιζόταν σε κουπόνια που είχαν τυπωθεί αποκλειστικά για τον σκοπό. Η βασική αρχή λειτουργίας του ήταν ότι το κάθε μέλος του ήταν ταυτόχρονα παραγωγός και καταναλωτής, γι’ αυτό και τα μέλη είχαν την ονομασία prosumidores (productores/παραγωγοί + consumidores/καταναλωτές). Εφόσον όλα τα μέλη ήταν ταυτόχρονα παραγωγοί και καταναλωτές, κανείς δεν κυνηγούσε το κέρδος, αλλά προσπαθούσε μέσω της ανταλλαγής να καλύψει πραγματικές του ανάγκες. Η ανάπτυξη του Τρουέκε ήταν τέτοια, ώστε χαρακτηρίστηκε ως «οικονομική τρομοκρατία» για το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα.Όμως, μετά το δεύτερο μισό του 2002, το Τρουέκε άρχισε να παρακμάζει. Οι αιτίες που οδήγησαν στην παρακμή του έχουν να κάνουν με πιέσεις της κυβερνητικής εξουσίας που δεν καλοέβλεπε την εξάπλωση του Τρουέκε, με πληθωριστικές τάσεις στις τιμές των βασικών προϊόντων διατροφής λόγω υψηλής ζήτησης (π.χ. 1 ώρα για την φροντίδα παιδιών αντιστοιχούσε σε 2 λίτρα μαγειρικού λάδι στην επίσημη οικονομία, αλλά 0,75 λίτρα στην αγορές Τρουέκε), ενώ εντοπίστηκαν φαινόμενα διαφθοράς και εκτεταμένης πλαστογραφίας των ανταλλακτικών κουπονιών, αλλά και σύγκρουση συμφερόντων και ασυμμετρίες εξουσίας μεταξύ των διοργανωτών του (περισσότερα στο βιβλίο Argentina’s Parallel Currency”Argentina’s Parallel Currency The Economy of the Poor” και στην εργασία GómezΑπό το United Nations Research Institute for Social Development ).Είτε είναι κινήματα χωρίς μεσάζοντες, συστήματα αμοιβαίας πίστωσης ή συμπληρωματικά νομίσματα, οι εναλλακτικές μορφές (αυτό)οργάνωσης της ΚΑΟ προτάσσουν τη συνεργασία για την αντιμετώπιση κοινών αναγκών. Στον πυρήνα της λογικής τους είναι ο μετασχηματισμός της οικονομίας με βάση τον άνθρωπο, και όχι το κέρδος. Όμως στη πράξη, αυτό δεν είναι πάντα εφικτό. Ίσως είναι η εύθραυστη ισορροπία μεταξύ ουτοπίας και πραγματικότητας αυτό που κάνει τις εναλλακτικές μορφές (αυτό)οργάνωσης να κερδίζουν όλο και περισσότερους οπαδούς διεθνώς. Ιδίως σε καιρούς κρίσηςΤο βιβλίο “Social and Solidarity Economy. Beyond the Fringe”, η ΚΑΟ είναι περισσότερο γνώριμη και κοντινή προς εμάς απ’ όσο νομίζουμε.

Μ  Μέξη : Ειδικεύεται σε θέματα Κοινωνικής Πολιτικής. Έχει κάνει διδακτορικό στην Οξφόρδη και postdoc στη Γενεύη. Eίναι υπεύθυνη έρευνας και ανάπτυξης στο Institute of Citizenship Studies του Πανεπιστημίου της Γενεύης και έχει εργαστεί ως σύμβουλος σε αναπτυσσόμενες χώρες.