Ανησυχίες και φόβοι πριν τους Ολυμπιακούς

Οι παραλίες του Ρίο: καλογυμνασμένα και ηλιοκαμένα κορμιά, απέραντες αμμουδιές και εξωτικά νερά; Όχι ακριβώς. Οι αθλητές που παίρνουν μέρος στα θαλάσσια αγωνίσματα των Ολυμπιακών, που θα διεξαχθούν στον κόλπο Γκουαναμπάρα, μας μεταφέρουν μιαν άλλην εικόνα, καθόλου ειδυλλιακή.«Ψόφια γουρούνια, αρουραίους, ψάρια, σκουπίδια μέχρι καναπέδες και τηλεοράσεις και φυσικά άπειρες σακούλες είδα και αυτή τη φορά μέσα στον κόλπο», μας περιγράφει ο Βύρων Κοκκαλάνης, ένας από τους κορυφαίους ιστιοπλόους (κατηγορία RSX) στην παγκόσμια κατάταξη, που όταν μιλήσαμε είχε μόλις επιστρέψει από το Ρίο.«Το χρώμα του νερού είναι καφέ και δεν μπορείς να δεις τον βυθό. Όταν βάζεις το χέρι σου μέσα στη θάλασσα είναι σαν να εξαφανίζεται. Αρκετές φορές έχει μια μυρωδιά ανυπόφορη εξαιτίας των νεκρών ζώων. Εγώ δεν έχω δει καμία βελτίωση στα νερά από τα προηγούμενα χρόνια και είμαστε παραμονές των Ολυμπιακών», συμπληρώνει ο ιστιοπλόος Παναγιώτης Μάντης (κατηγορία 470).«Ειδικά μετά από βροχή, η κατάσταση είναι ανυπόφορη. Η επιφάνεια της θάλασσας γεμίζει σκουπίδια. Ευτυχώς που τον Αύγουστο μπαίνουμε σε ξηρή περίοδο», επισημαίνει ο Βύρων Κοκκαλάνης.«Είναι ένας κλειστός κόλπος με έντονα θαλάσσια ρεύματα, κι αυτό δυσκολεύει τον καθαρισμό του από τα σκουπίδια που επιπλέουν, καθώς όσα κι αν συλλέγεις από την επιφάνεια, τα ρεύματα στο δευτερόλεπτο βγάζουν άλλα», λέει με τη σειρά του ο Παναγιώτης Μάντης.

«18.000 λίτρα ανά δευτερόλεπτο ανεπεξέργαστων λυμάτων καταλήγουν μέσα στον κόλπο από τα ποτάμια που διασχίζουν το Ρίο», λέει ο Μάριο Μοσκατέλι, βιολόγος στο ομοσπονδιακό πανεπιστήμιο του Ρίο. «Το πρόβλημα δυστυχώς είναι χρόνιο. Οφείλεται στην έλλειψη βασικών υποδομών και κυρίως στο γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι στοιβάζονται ανοργάνωτα στις φαβέλες, χωρίς τη στοιχειώδη καθαριότητα», προσθέτει ο ίδιος. Ο Μοσκατέλι ειδικεύεται στη διαχείριση ακτών και αγωνίζεται πάνω από είκοσι χρόνια για την απορρύπανση του Γκουαναμπάρα. Έχει εργαστεί επίσης στο οικοσύστημα των πέντε λιμνών της περιοχής Τζακαρεπαγκουά, εκεί όπου χτίστηκε το ολυμπιακό χωριό, και μας πληροφορεί ότι και οι λίμνες χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια από τους κατοίκους ως «ένας μεγάλος κάδος απορριμάτων» και ως «αποχωρητήριο». Ο Μοσκατέλι είναι ιδιαίτερα ευασθητοποιημένος και επισκέπτεται πολύ συχνά τόσο τα ποτάμια που χύνονται στον κόλπο, όσο και τις ολυμπιακές εγκαταστάσεις όπου θα διεξαχθούν τα αθλήματα, για να διαπιστώσει αν υπάρχει βελτίωση. Πρόσφατα τράβηξε φωτογραφίες από την περιοχή ειδικά για το inside story, που τις προβάλλει αποκλειστικά:

Στις φαβέλες του Ρίο, όπου κατοικούν συνολικά 1,2 εκατομμύρια άνθρωποι, δεν υπάρχει κανονικό δίκτυο αποχέτευσης, οπότε τα ανθρώπινα λύματα οδηγούνται μέσω δεκάδων ρεμάτων στα κάποτε κρυστάλλινα νερά του κόλπου Γκουαναμπάρα. Το ίδιο συμβαίνει και με αμέτρητους τόνους σκουπιδιών, που τελικά ξεβράζονται στις ακτές του, ακόμα και στην παγκοσμίως διάσημη Κοπακαμπάνα.«Θα χρειάζονταν 12 δισ. ρεάλ για την καθολική εγκατάσταση αποχέτευσης στους 15 δήμους γύρω από τον κόλπο, έργο δυσβάσταχτο αυτήν την περίοδο για μας. Ωστόσο, οκτώ μεγάλα έργα αποχέτευσης βρίσκονται σε εξέλιξη, εκ των οποίων το ένα, που αφορά στη ζώνη της Μαρίνα ντα Γκλόρια όπου θα διεξαχθούν οι ιστιοπλοϊκοί αγώνες, ολοκληρώθηκε πρόσφατα», λέει στο inside story ο Στήβεν ΜακΚέιν, εκπρόσωπος τύπου της γραμματείας περιβάλλοντος του Ρίο. Όμως ο ωκεανολόγος Ντέιβιντ Ζι, από το πανεπιστήμιο του Ρίο, δεν θεωρεί τα έργα αυτά αρκετά. «Η μία μονάδα από τα οκτώ έργα είναι σαν σταγόνα στον ωκεανό. Στην περιοχή, όπου ζουν συνολικά γύρω στα 11.7 εκατομμύρια άνθρωποι, τα ποσοστά επεξεργασίας λυμάτων είναι πολύ διαφορετικά. Για παράδειγμα, στον ομώνυμο δήμο του Ρίο είναι 45%, ενώ στον δήμο της Nova Iguacu είναι μόνο το 1%. 274 τόνοι την ημέρα των επιπλεόντων απορριμμάτων φθάνουν στον κόλπο».Ο Στήβεν ΜακΚέιν της γραμματείας περιβάλλοντος του Ρίο μας ενημέρωσε ότι βρίσκονται σε διαδικασία τοποθέτησης 17 “οικοφραγμάτων” στους ποταμούς που μολύνουν περισσότερο τον κόλπο. Από αυτά έχουν ήδη εγκατασταθεί τα δέκα, και συλλέγουν περίπου 158 τόνους λυμάτων το μήνα. Η γραμματεία ισχυρίζεται πως μέχρι το τέλος Ιουλίου θα έχουν ολοκληρωθεί και τα 17 έργα.Όμως ο βιολόγος Μάριο Μοσκατέλι, με τις φωτογραφίες του αποδεικνύει ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο ρόδινα, και σχολιάζει «εγώ πιστεύω μόνο αυτό που βλέπω και τα νερά είναι ακόμη βρώμικα και άπειρα σκουπίδια φθάνουν ακόμη μέσω των ποταμιών στον κόλπο».

Η μεγαλύτερη δεσμευση του Ρίο όταν ανέλαβε τους Ολυμπιακούς ήταν ο καθαρισμός του κόλπου Γκουαναμπάρα κατά 80%. Σήμερα ο Αντρέ Κορέα, ο γραμματέας Περιβάλλοντος της πολιτείας του Ρίο ντε Τζανέιρο, παραδέχεται δημοσίως πως θα καταφέρουν να διαχειριστούν μόνο το 48% των λυμάτων, ενώ εξηγεί στο inside story πως ο κυριότερος λόγος που όλα αυτά τα χρόνια δεν υλοποιήθηκε το πρόγραμμα –εκτός των υψηλών οικονομικών μεγεθών– είναι ότι ο κόλπος αποτελεί αρμοδιότητα πολλών διαχειριστών (Γραμματεία Περιβάλλοντος, Κρατική Εταιρεία Υδάτων και Λυμάτων, Διεύθυνση Λιμένων και Ακτών, δεκαέξι δήμοι) και δεν υπάρχει ως τώρα κανένας κοινός σχεδιασμός για την αποκατάσταση και τη διατήρησή του, κάτι που ο ίδιος προσπαθεί να λύσει με τη δημιουργία ενιαίου φορέα.«H πολιτική διαφθορά, τα οικονομικά σκάνδαλα και τώρα η χρεοκοπία της πολιτείας ευθύνονται για τις καθυστερήσεις ή για τα έργα που δεν έγιναν ποτέ», επισημαίνει ο ωκεανολόγος Ντέιβιντ Ζι.

Οι αθλητές από την πλευρά τους ανησυχούν λιγότερο για τη μόλυνση στον κόλπο και περισσότερο για την υγεία τους, καθώς στους δοκιμαστικούς αγώνες που έγιναν πέρυσι κάποιοι εξ αυτών αρρώστησαν.«Ο συναθλητής μου Νοτιοκορεάτης Γουόνγου Τσο κατέληξε στο νοσοκομείο με υψηλό πυρετό, ρίγη, εμετούς και αφυδάτωση. Εγώ με το που βγω από τη θάλασσα πλένομαι αμέσως πολύ καλά. Τι να κάνουμε, θα αγωνιστούμε με τις συνθήκες που έχουμε», λέει ο Μάντης. «Έχουμε κάνει τα απαραίτητα εμβόλια (π.χ. τέτανος), όπως μας πρότεινε η ιατρική ομάδα της ελληνικής αποστολής και ελπίζουμε να μην έχουμε πρόβλημα», προσθέτει ο Κοκκαλάνης.Στις αρχές Αυγούστου του 2014, όπως συμβαίνει πάντα δύο χρόνια πριν από τους Ολυμπιακούς, έγιναν οι δοκιμαστικοί αγώνες ιστιοπλοΐας στον κόλπο Γκουαναμπάρα, με σκοπό να εγκλιματιστούν οι αθλητές στο θαλάσσιο περιβάλλον του Ρίο αλλά και οι διοργανωτές να τεστάρουν υποδομές, ελλείψεις και ανάγκες. Κατά τη διάρκεια των δοκιμασιών 7 με 9% των ιστιοπλόων αρρώστησαν, ποσοστό που η διεθνής ένωσή τους θεωρεί αποδεκτό, παρόλα αυτά είναι υψηλό αν σκεφτεί κανείς ότι η Υπηρεσία Περιβαλλοντικής Προστασίας (EPA) των ΗΠΑ δίνει ως αποδεκτό όριο το 3.6% για κολύμβηση αναψυχήςΗ σχετική μελέτη της EPA. «Υπάρχει η διαβεβαίωση ότι τα νερά ελέγχονται καθημερινά, και δίνονται ειδικές αλοιφές σε αθλητές. Δυστυχώς οι συνθήκες είναι τέτοιες στη Βραζιλία, που αναγκαστικά δέχεσαι αυτά που έχουν. Δεν μπορείς να κάνεις κάτι άλλο», καταλήγει ο Ισίδωρος Κούβελος, αρχηγός της ελληνικής ολυμπιακής αποστολής στο Ρίο και πρόεδρος της διεθνούς Ολυμπιακής Ακαδημίας.Και δεν είναι μόνο η υγεία των αθλητών, αλλά και ο πανάκριβος εξοπλισμός και… οι επιδόσεις τους, που κινδυνεύουν από τη μόλυνση.«Υπάρχει ο κίνδυνος να υποστεί σοβαρές ζημιές ο εξοπλισμός μας αν πέσουμε πάνω σε κάποιο αντικείμενο ή αν χρειαστεί να επιβραδύνουμε αν πιάσουμε κάποια σακούλα με το σκάφος. Αυτό σου κοστίζει κατά τη διάρκεια του αγώνα, ειδικά αν συμβεί αρκετές φορές», επισημαίνει ο Κοκκαλάνης.«Στο Ρίο συμβαίνει με μεγαλύτερη συχνότητα από ό,τι σε άλλες θαλάσσιες περιοχές. Για παράδειγμα στον Αργοσαρωνικό δεν το έχω πάθει ποτέ αυτό», συμπληρώνει ο Παναγιώτης Μάντης.Ο γραμματέας Περιβάλλοντος του Ρίο Αντρέ Κορέα απαντά ότι για να αντιμετωπίσουν το φαινόμενο αυτό δημιούργησαν έναν στόλο δέκα σκαφών για να περισυλλέγουν τα σκουπίδια από τη θάλασσα. Ο στολίσκος μαζεύει 40 τόνους μηνιαίως, ενώ δίδεται αμοιβή στους ντόπιους που βοηθούν στην αποκομιδή.Οι αθλητές όμως αμφιβάλλουν. «Εγώ όσον καιρό είμαι εδώ και προπονούμαι καθημερινά δεν τα έχω δει τα σκάφη. Μόνο πέρυσι στους δοκιμαστικούς αγώνες», επισημαίνει ο Μάντης, ενώ ο Κοκκαλάνης λέει γελώντας «φέτος εκτός από καλή επιτυχία πρέπει να μας ευχηθείς να μην πέσουμε πάνω σε πολλές σακούλες και χάσουμε χρόνο».

Οι διοργανωτές, η πολιτεία του Ρίο δηλαδή, υποστηρίζουν πως τα νερά είναι ασφαλή για τη δημοσια υγεία και πως οι αθλητές δεν διατρέχουν κανέναν κίνδυνο. Συγκεκριμένα, το Ινστιτούτο Περιβάλλοντος της Βραζιλίας ΙΝΕΑ μας ενημέρωσε πως αυτήν την περίοδο συλλέγουν δύο φορές την εβδομάδα δείγματα και μέχρι τώρα τα επίπεδα των βακτηρίων είναι μέσα στα όρια που προτείνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Προσθέτουν ακόμα ότι αθλητές που προπονούνται εδώ και καιρό στις ολυμπιακές εγκαταστάσεις δεν έχουν παραπονεθεί για κάποιο σύμπτωμα. Οι περιοχές όπου θα διεξαχθούν τα θαλάσσια αθλήματα είναι πιο κοντά στον ωκεανό, οπότε το νερό ανανεώνεται και είναι καλύτερο.Ωστόσο, ανεξάρτητες ακαδημαϊκές μελέτες δείχνουν πως η περιοχή δεν είναι και τόσο κατάλληλη για τα αθλήματα του νερού. Συγκεκριμένα, τον Απρίλιο του 2014 το ειδησεογραφικό πρακτορείο Associated Press ανέθεσε στο Πανεπιστήμιο Feevale του Νέου Αμβούργου να διεξαγάγει ανεξάρτητη έρευνα στα νερά της Μαρίνα ντα ΓκλόριαΗ δημοσίευση των αποτελεσμάτων από το AP. Αποδείχθηκε ότι είναι «χρονίως μολυσμένα», αφού στους ελέγχους εντοπίστηκαν τουλάχιστον τρεις διαφορετικοί τύποι αδενοϊών που εντοπίζονται στον άνθρωπο και αποδεικνύουν ότι τα νερά είναι γεμάτα ανθρώπινα περιττώματα. Η έρευνα κατέληγε στο συμπέρασμα ότι έστω και τρεις κουταλιές του γλυκού νερού από αυτόν τον βούρκο είναι αρκετές για να αρρωστήσει κανείς. Το inside story επικοινώνησε με τη διεύθυνση του πανεπιστημίου, με σκοπό να μιλήσει με τους επιστήμονες που διεξήγαγαν την οκτάμηνη αυτή έρευνα. Η απάντηση που δόθηκε είναι ότι ο επικεφαλής της έρευνας Fernando Spilki αυτήν την περίοδο είναι ιδιαίτερα απαχολημένος και θα έχει χρόνο για συνεντεύξεις μετά τους Ολυμπιακούς αγώνες.Σε ερώτησή μας σχετικά με το αν έχει ανιχνεύσει αδενοϊούς στα νερά του κόλπου, των ποταμιών ή των λιμνών του Ρίο, το κρατικό Ινστιτούτο Περιβάλλοντος της Βραζιλίας απάντησε ότι χρησιμοποιεί την προτεινόμενη μεθοδολογία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τον έλεγχο της ποιότητας του νερού και σε αυτήν δεν συμπεριλαμβάνονται τεστ για ιούς ή άλλου είδους επικίνδυνα βακτήρια.Εν τω μεταξύ δύο ακόμη ακαδημαϊκές έρευνες από πανεπιστημιακά ιδρύματα της Βραζιλίας σε συνεργασία με αμερικανικά εργαστήρια, που είδαν το φως της δημοσιότητας πρόσφατα, αποκάλυψαν την ύπαρξη «σούπερ βακτηρίων»Τα αποτελέσματα της έρευνας στα νερά του Ρίο, ιδιαίτερα ανθεκτικών στα φάρμακα, στα νερά του Ρίο ντε Τζανέιρο.Τα δείγματα νερού πάρθηκαν κατά τα έτη 2013-2014 από πέντε παραλίες, μεταξύ των οποίων η Κοπακαμπάνα, όπου θα διεξαχθεί το τρίαθλο και το κολύμπι ανοιχτής θαλάσσης αλλά και η λίμνη Ροντρίγκο ντε Φρέιτας, όπου θα πραγματοποιηθούν οι αγώνες κανό και κωπηλασίας αντίστοιχα. «Αυτά τα βακτήρια συνήθως συναντώνται μόνο σε νοσοκομειακούς χώρους», λέει στο inside story η ερευνήτρια Ρενάτα Πικάο, μικροβιολόγος στο ομοσπονδιακό πανεπιστήμιο του Ρίο και επικεφαλής των δύο ερευνών. «Τα επικίνδυνα βακτήρια εισέβαλαν στα νερά της πόλης από λύματα νοσοκομείων και ιατρικών κέντρων και ποτέ δεν θα έπρεπε να έχουν φτάσει στη θάλασσα», δήλωσε στο inside story. Η ίδια θεωρεί ότι, παρόλο που τα δείγματα ελήφθησαν κατά το 2013-2014, δεν έχει γίνει καμία αξιόλογη πρόοδος στις υποδομές διαχείρισης λυμάτων του Ρίο ώστε να βελτιωθεί η κατάσταση.«Υπάρχει έλλειψη μελετών για τα βακτήρια στο νερό και τις δυνητικές συνέπειές τους στην υγεία», καταλήγει. Παρότι οι έρευνες καταλήγουν με τη διαπίστωση ότι πρέπει να γίνουν περισσότερες μελέτες προκειμένου να αξιολογηθεί ο πραγματικός κίνδυνος για τη δημόσια υγεία, τονίζουν το γεγονός ότι η μόλυνση του φυσικού υδάτινου περιβάλλοντος με σούπερ βακτήρια σε συνδυασμό με την κατάποση του νερού κατά τη διάρκεια των θαλασσίων σπορ θα μπορούσε να είναι μια σημαντική οδός για τη διάδοση των ανθεκτικών γονιδίων στον ευρύτερο πληθυσμό.

Το Ρίο έχει να αντιμετωπίσει και άλλα θέματα που απειλούν τη δημόσια υγεία. Από το Μάιο του 2015 βρίσκεται στη Βραζιλία σε εξέλιξη επιδημία του ιού Ζίκα, που μεταδίδεται κυρίως με τσίμπημα μολυσμένου κουνουπιού. Φορέας του συγκεκριμένου ιού θεωρείται το κουνούπι-τίγρης. Αν και επί της ουσίας πρόκειται για μία λοίμωξη που διαρκεί τέσσερις με επτά ημέρες και τα συμπτώματα που εμφανίζει κανείς είναι πυρετός, πονοκέφαλος, επιπεφυκίτιδα, εξάνθημα, μυαλγίες και αρθραλγίες, εντούτοις ο Ζίκα μπορεί να προκαλέσει μικροκεφαλία αλλά και εγκεφαλική βλάβη στα νεογνά, ενώ τελευταία παρατηρήθηκε ότι στους ενήλικες μπορεί να προκαλέσει οξεία εγκεφαλομυελίτιδα ή το σύνδρομο Guillain-Barré, μια σπάνια νευρολογική νόσο που παραλύει τα άκρα και μερικές φορές μπορεί να αποβεί μοιραία για την ανθρώπινη ζωή. Τέτοιου είδους κρούσματα παρατηρήθηκαν και στη ΒραζιλίαΗ σχετική έρευνα της Αμερικανικής Ακαδημίας Νευρολογίας.Αν και ο ιός ανακαλύφθηκε πριν από εβδομήντα χρόνια, φαίνεται ότι το συγκεκριμένο στέλεχος που πέρασε στη Βραζιλία από τη Γαλλική Πολυνησία το 2013 είναι διαφορετικό και πιο επικίνδυνο. Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της Βραζιλίας, από τον Οκτώβριο του 2015 μέχρι και τις 7 Ιουλίου 2016 καταγράφηκαν επισήμως 8.301 περιστατικά μικροκεφαλίας και άλλων νευρικών ανωμαλιών, κάποια από τα οποία μπορούν πιθανώς να αποδοθούν στον ιό Ζίκα. Οι δείκτες μικροκεφαλίας είναι 30 φορές μεγαλύτεροι σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Το Ρίο ντε Τζανέιρο είναι η τρίτη κατά σειρά πόλη της Βραζιλίας με τα περισσότερα κρούσματα μικροκεφαλίαςΗ ανακοίνωση του βραζιλιάνικου υπουργείου Υγείας, γεγονός που δημιούργησε προβληματισμό εν όψει των Ολυμπιακών Αγώνων τόσο στη διεθνή κοινή γνώμη όσο και στην επιστημονική. Τα νέα αυτά δεδομένα, σε συνδυασμό με τις έρευνες των αρχών του χρόνου που έδειξαν ότι ο ιός μεταδίδεται και μέσω της σεξουαλικής επαφής, έχουν αυξήσει τους φόβους του κόσμου. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Oswaldo Cruz της Βραζιλίας –το μεγαλύτερο της Λατινικής Αμερικής σε θέματα που αφορούν τη δημόσια υγεία και την ιατρική έρευνα– ο ιός παραμένει μέχρι και δύο μήνες μετά την εμφάνιση των συμπτωμάτων στα σάλια, τα ούρα και το σπέρμα.​Μετά από αυτή την εξέλιξη πάντως, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας άλλαξε τις οδηγίες του και συνέστησε τη χρήση προφυλακτικού σε όσους ταξιδεύουν σε περιοχές όπου έχει κάνει την εμφάνισή του ο ιός, ενώ προτείνει στις έγκυες γυναίκες να αποφεύγουν να έρχονται σε επαφή με σπέρμα ανδρών που έχουν εκτεθεί στον ΖίκαΗ σύσταση του ΠΟΥ. Τα νέα αυτα δεδομένα αυξάνουν τον φόβο εξάπλωσης, ειδικά εν όψει Ολυμπιακών, μιας και κατά τη διάρκεια των διοργανώσεων έχει παρατηρηθεί έντονη σεξουαλική δραστηριότητα. Όταν μάλιστα η οργανωτική επιτροπή αποφάσισε να διαθέσει στο ολυμπιακό χωριό (αθλητές και αποστολές) 450.000 προφυλακτικά, αριθμό τριπλάσιο από εκείνον που δόθηκε πριν από τέσσερα χρόνια στο Λονδίνο, όλοι υπέθεσαν ότι αυτό έγινε λόγω του ιού Ζίκα, όμως η επιτροπή δεν το επιβεβαίωσε ποτέ.

Κορυφαίοι επιστήμονες –125 στο σύνολο– από τα μεγαλύτερα πανεπιστήμια της Ευρώπης και της Αμερικής αντέδρασαν αμέσως μόλις ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα των ερευνών, στέλνοντας επιστολή στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και επισημαίνοντας ότι τα νέα ευρήματα για τον ιό καθιστούν τη διεξαγωγή των Αγώνων στο Ρίο «ανήθικη» και πως ο κίνδυνος μετατροπής του ιού σε επιδημία είναι ακόμη πιο μεγάλος, από τη στιγμή που αναμένονται 500.000 επισκέπτες στη χώρα και αυτοί «θα μπορούσαν να μεταφέρουν στις χώρες τους τον ιό».Ο ΠΟΥ όμως, υποστήριξε σε ανακοίνωσή του πως «η ματαίωση ή η αλλαγή του τόπου διεξαγωγής των Ολυμπιακών Αγώνων του 2016 δεν θα μετέβαλλε σε σημαντικό βαθμό την εξάπλωση του ιού Ζίκα διεθνώς. Οι άνθρωποι εξακολουθούν να ταξιδεύουν ανά τις χώρες για διάφορους λόγους, κι ο καλύτερος τρόπος για να μειώσουμε τον κίνδυνο είναι να ακολουθούνται οι ταξιδιωτικές οδηγίες για τη δημόσια υγεία». Ο ΠΟΥ εξάλλου συνιστά στις έγκυες γυναίκες και τα νήπιαΗ ανακοίνωση του ΠΟΥ να αποφεύγουν ταξίδια προς τις χώρες όπου η επιδημία του ιού βρίσκεται σε εξέλιξη. Καθησυχαστική είναι και η οργανωτική επιτροπή των αγώνων, που αναφέρει ότι μέχρι τώρα κανείς από τους αθλητές, τους εθελοντές ή το προσωπικό δεν έχει ασθενήσει, ενώ ο υπουργός υγείας της Βραζιλίας σε πρόσφατη συνέντευξη του δήλωσε ότι κατά την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων θα είναι χειμώνας στη Βραζιλία και έχει αποδειχτεί ότι τότε ο πληθυσμός των κουνουπιών μειώνεται δραματικά, όπως και τα κρούσματα μόλυνσης από ιούς παρόμοιους με τον Ζίκα. Ταυτόχρονα ανέφερε ότι «μεταξύ Φεβρουαρίου και Μαΐου του τρέχοντος έτους τα περιστατικά έχουν πέσει κατά 87%».Κάποιοι επιστήμονες υιοθετούν την άποψη του υπουργείου. Ανάμεσά τους είναι ο Maurício Lacerda Nogueira, μικροβιολόγος και ερευνητής λοιμωδών νόσων στο Ρίο. Όπως λέει, «ο χειμώνας είναι μια εποχή του έτους με χαμηλή μετάδοση σε ασθένειες που μεταδίδονται από κουνούπια επειδή είναι πιο κρύα και ξηρή περίοδος».Κάποιοι άλλοι, είναι πιο επιφυλακτικοί. Οι ερευνητές του Ινστιτούτου Oswaldo Cruz που συμμετείχαν στην πρόσφατη μεγάλη διεθνή έρευνα για τον ιόΗ ανακοίνωση των αποτελεσμάτων της έρευνας που διοργάνωσε το Oswaldo Cruz εκτιμούν πως θα χρειαστούν δύο με τρία χρόνια για να οδηγηθούν σε κλινικές δοκιμές εμβολίων, ενώ είναι πολύ δύσκολο ακόμα να προσδιοριστεί πώς και πού θα εξαπλωθεί ο ιός με την πάροδο του χρόνου. Θεωρητικά, όταν η ανοσία φτάσει σε ένα επίπεδο περίπου 80%, η μετάδοση του ιού Ζίκα μπορεί στη συνέχεια να πέσει, ωστόσο τα δεδομένα συνεχώς αλλάζουν και τίποτα δεν είναι βέβαιο.Εκτός όμως από τους επιστήμονες, στις καθησυχαστικές δηλώσεις του υπουργείου αντιδρούν και αθλητές. Μεγάλα ονόματα από τον χώρο της ποδηλασίας όπως ο Αμερικανός βαν Γκάρντερεν, του τένις όπως ο Καναδός Μίλος Ραόνιτς και ο Αυστριακός Ντόμινικ Θιμ, αλλά και του νεοεισερχόμενου στη λίστα των Ολυμπιακών αγωνισμάτων γκολφ όπως o Αυστραλός Τζέισον Ντέι, oι Αμερικανοί Ντάστιν Τζόνσον και Τζόρνταν Σπιθ και ο Βρετανός Ρόρυ ΜακΊλρου, οι τέσσερις κορυφαίοι παίκτες στον κόσμο, ανακοίνωσαν πως δεν θα πάρουν μέρος στους αγώνες λόγω Ζίκα. Μερίδα του τύπου βέβαια αμφισβήτησε τον λόγο απόσυρσης τόσο των παικτών του τένις όσο και του γκολφ, μιας και τα δύο αποτελούν αθλήματα με πολλά τουρνουά και διοργανώσεις που χαρίζουν υψηλά χρηματικά έπαθλα στους νικητές, οπότε οι Ολυμπιακοί Αγώνες δεν αποτελούν “προτεραιότητα” για αυτούς. Πριν από τρεις μέρες, ο πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής του Ρίο 2016 Κάρλος Νούσμαν κατηγόρησε τους αθλητές του γκολφ λέγοντας ότι «δεν έρχονται γιατί δεν υπάρχει χρηματικό έπαθλο, όχι για τον Ζίκα».

Και η ελληνική αποστολή ανησυχεί για τον ιό Ζίκα και έχει λάβει τα δικά της μέτρα για την προστασία των αθλητών. «Συστήσαμε μια ιατρική ομάδα, όπου μετέχουν οι τέσσερις γιατροί που είναι στην Ολυμπιακή αποστολή, και είναι σε καθημερινή επαφή με τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή, τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, την οργανωτική επιτροπή και το Κέντρο Ελέγχου Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕΕΛΠΝΟ). Συναντιόμαστε μια φορά την εβδομάδα, μας ενημερώνουν για το τι νέο υπάρχει, και γίνεται ένα briefing για να λάβουμε τα μέτρα μας. Για παράδειγμα, θα προμηθευτούμε με τα απαραίτητα ψεκαστικά για το σώμα και τα ρούχα. Θέλαμε να πάρουμε μαζί μας και ειδικές κουνουπιέρες, αλλά δεν υπήρχε στα δωμάτια του ολυμπιακού χωριού δυνατότητα εγκατάστασης. Πάντως εμείς θα κάνουμε ό,τι χρειάζεται για την προστασία των αθλητών μας», είπε στο inside story ο Ισίδωρος Κούβελος, αρχηγός της ελληνικής αποστολής.«Φοράμε ρούχα με μακριά μανίκια, μακριά παντελόνια, βάζουμε συνέχεια πάνω μας δραστικά εντομοαπωθητικά και στα δωμάτιά μας είναι συνεχώς σε λειτουργία εντομοκτόνα και ταμπλέτες, ενώ ο κλιματισμός δουλεύει συνέχεια. Ακολουθούμε δηλαδή τις ταξιδιωτικές οδηγίες που έχουν εκδοθεί», συμπληρώνει ο παγκόσμιος πρωταθλητής Βύρων Κοκκαλάνης. Ο ιστιοπλόος Παναγιώτης Μάντης είναι πιο προβληματισμένος: «Πάντως αν και τώρα είναι χειμώνας στο Ρίο κι από ό,τι διαβάζω ο πληθυσμός των κουνουπιών μειώνεται, εγώ βλέπω κουνούπια».Οι επιστήμονες θεωρούν ότι είναι απίθανο να επιβιώσει ένα μολυσμένο κουνούπι και να μεταφερθεί στη χώρα προορισμού. Υπάρχει όμως κίνδυνος ένας ταξιδιώτης που φέρνει μαζί του τον ιό να μολύνει κουνούπια που θα τον τσιμπήσουν όταν επιστρέψει, και με τον τρόπο αυτό να αρχίσει να εξαπλώνεται ο ιός στα κουνούπια που ζουν στη χώρα προορισμού.Για τον παραπάνω λόγο, το ΚΕΕΛΠΝΟ έχει εκδώσει ταξιδιωτική οδηγία προφύλαξηςΗ οδηγία του ΚΕΕΛΠΝΟ. Όπως δήλωσε ο Αθανάσιος Τσακρής, καθηγητής μικροβιολογίας και επιστημονικός συνεργάτης του ΚΕΕΛΠΝΟ, «άμεσα δεν υπάρχει κίνδυνος για τη χώρα από τον ιό Ζίκα, όμως το κουνούπι-τίγρης, ο βασικός φορέας μετάδοσης του Ζίκα υπάρχει στη χώρα μας. Αυτό είναι πρόβλημα, γιατί διευκολύνεται η ταχεία μετάδοση του ιού στην περίπτωση εισαγόμενου κρούσματος. Γι’ αυτό όταν επιστρέψει ο ταξιδιώτης θα πρέπει να παρακολουθεί την υγεία του προληπτικά για 12 μέρες». Εκτός όμως από τον ιό Ζίκα και τη μόλυνση των υδάτων, την ελληνική αποστολή απασχολεί πολύ και το θέμα της ασφάλειας. «Έχει δοθεί σύσταση στους αθλητές να μην απομακρύνονται από το ολυμπιακό χωριό, ενώ οι ιστιοπλόοι διαμένουν στη Μαρίνα ντα Γκλόρια, όπου θα διεξαχθούν και οι αγώνες, για να αποφεύγουν τις μετακινήσεις», επισημαίνει ο Ισίδωρος Κούβελος.Μόλις τον περασμένο Ιούνιο, Αυστραλή παραολυμπιονίκης δέχτηκε επίθεση από ένοπλους ληστές στο κέντρο της πόλης. Το ίδιο συνέβη τον Μάιο σε τρία μέλη της ισπανικής ομάδας ιστιοπλοΐας, ενώ πριν από λίγες μέρες εκλάπη φορτηγό που μετέφερε στο Ολυμπιακό πάρκο εξοπλισμό δύο γερμανικών τηλεοπτικών σταθμών αξίας άνω των 400.000 δολαρίων.Πέρα από την εγκληματικότητα, τελευταία έρχεται να προστεθεί και ο φόβος μιας ενδεχόμενης τρομοκρατικής επίθεσης. Πριν από λίγες μέρες, οι αρχές συνέλαβαν δέκα Βραζιλιάνους, ύποπτους για σχεδιασμό τρομοκρατικών επιθέσεων στη διάρκεια των Αγώνων. Ανήκουν σε μια ομάδα –την πρώτη στη Λατινική Αμερική– που έχει δηλώσει πίστη στο αυτοαποκαλούμενο Iσλαμικό Kράτος. Ανάμεσα στα μηνύματα που αντάλλασσαν, υπήρχε και ένα που έγραφε «είμαστε έτοιμοι να θυσιαστούμε και να γίνουμε μάρτυρες», ενώ σε άλλο σημειωνόταν «αν η γαλλική αστυνομία δεν κατάφερε να σταματήσει τις επιθέσεις στη Γαλλία, ούτε η εκπαίδευση που δόθηκε στη βραζιλιάνικη αστυνομία θα τα καταφέρει». Οι αρχές βρίσκονται σε επιφυλακή, ενώ πράκτορες από δεκάδες χώρες καταφτάνουν στο Ρίο στο πλαίσιο του αντιτρομοκρατικού σχεδιασμού, που περιλαμβάνει την ανάπτυξη 65.000 αστυνομικών, 20.000 στρατιωτών και τανκς στους δρόμους, καθώς και πτήσεις καταδρομικών αεροσκαφών, ενώ απαγορεύτηκε η κυκλοφορία φορτηγών στις κεντρικές λεωφόρους του Ρίο.

Προς το παρόν πάντως, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν ήδη οι πρώτες αποστολές αθλητών από όλον τον κόσμο που έφτασαν στο ολυμπιακό χωριό είναι περισσότερο… πρακτικά. Το νερό στις εγκαταστάσεις του χωριού έχει συνεχείς διακοπές, όπως και το ρεύμα, τα περισσότερα καζανάκια στα διαμερίσματα δεν δουλεύουν, ταβάνια στάζουν, υπάρχουν σωλήνες σπασμένοι, ενώ η βρωμιά είναι απίστευτη καθώς οι εργαζόμενοι έχουν κηρύξει λευκή απεργία, επειδή είναι αρκετούς μήνες απλήρωτοι. Η αρχηγός της Αυστραλέζικης αποστολής Κίτυ Τσίλερ δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι αποχωρούν από το ολυμπιακό χωριό μέχρι να λυθούν τα προβλήματα ύδρευσης, ηλεκτρισμού και καθαριότητας, ενώ ανέφερε ότι παρόμοια προβλήματα αντιμετωπίζουν οι αποστολές της Μεγάλης Βρετανίας και της Νέας Ζηλανδίας στα δικά τους διαμερίσματα. Επίσης παραπονέθηκε ότι υπήρχε μυρωδιά γκαζιού σε κάποια διαμερίσματα, προφανώς από διαρροή, παράπονο που εξέφρασαν και αρκετοί αθλητές από άλλες χώρες στην ειδική επιτροπή για διαρροές γκαζιού. Μόλις το Σάββατο προκλήθηκε μικρή φωτιά από βραχυκύκλωμα στο κτίριο 26, όπου στεγάζονται οι Ολλανδοί αθλητές, αλλά ευτυχώς αντιμετωπίστηκε άμεσα. Άρθρο της βραζιλιάνικης εφημερίδας Folha de S. Paulo ανέφερε ότι διαμαρτυρίες υπήρξαν και από άλλες αποστολές όπως της Σουηδίας και της Γαλλίας, ενώ κάποιες άλλες χώρες όπως η Γερμανία, η Ολλανδία, η Αμερική και η Ιταλία κινήθηκαν γρήγορα και προσέλαβαν με δικά τους έξοδα συνεργεία, που θα αποκαταστήσουν τα προβλήματα στα κτίριά τους. Η οργανωτική επιτροπή πάντως υποσχέθηκε να προσλάβει 630 τεχνικούς, που θα εργάζονται επί 24ώρου βάσεως σε βάρδιες για την αποκατάσταση των προβλημάτων μέχρι την Πέμπτη 28/7, ενώ παραδέχτηκε δημοσίως ότι σε 19 από τα 31 κτίρια δεν έχουν γίνει τεστ ασφαλείας.Ωστόσο, τα οικονομικά προβλήματα της Βραζιλίας αποτελούν τροχοπέδη στη δραστική βελτίωση της κατάστασης, οπότε αναμένεται και συνέχεια.