Καθώς η Ελλάδα μοιάζει να επιστρέφει στην ανάπτυξη, το σημαντικότερο οικονομικό λόμπι της χώρας έχει χωριστεί σε δύο ισχυρές ομάδες, που αναζητούν η κάθε μία με τον δικό της τρόπο τα προϊόντα που θα δώσουν στη χώρα το συγκριτικό πλεονέκτημα στο μέλλον. Κατά βάση, η αντιπαράθεσή τους αφορά το μοντέλο ανάπτυξης του τόπου.
Χρόνος ανάγνωσης:
8
‘
[sabo.gr]
Πέμπτη 27 Ιουλίου 2017
ΟΣύνδεσμος Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών επηρεάζει όσο κανένα άλλο λόμπι την αναπτυξιακή κατεύθυνση της ελληνικής πολιτικής. Όταν γεννιούνται αντιθέσεις στις τάξεις του, συνήθως εκφράζουν βαθύτερα ρεύματα μέσα στην ελληνική επιχειρηματική οικονομία.
Επτά χρόνια μετά το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης, το τοπίο έχει αλλάξει δραματικά σε όλους τους κλάδους. Επιχειρήσεις εξαφανίστηκαν, άλλες συγχωνεύτηκαν και άλλες μεγάλωσαν τα μερίδιά τους στην ελληνική αγορά. Όσες δραστηριοποιούνται ακόμα, παίρνουν θέσεις εκκίνησης για την ανάκαμψη. Και θέλουν να επιβάλουν τους όρους τους.
Ο ΣΕΒ αποφάσισε να καταγράψει μέσα από μία εσωτερική διαδικασία τα προϊόντα εκείνα στα οποία η χώρα μας διαθέτει συγκριτικό πλεονέκτημα. Όμως τα αποτελέσματα αυτού του διαχωρισμού, ανάμεσα σε όσα είναι ανταγωνιστικά εξαιτίας της έντασης τεχνολογίας και της αυξημένης προστιθέμενης αξίας και στα άλλα, τα λιγότερο ανταγωνιστικά με βάση την προστιθέμενη αξία τους, έκαναν εμφανή ρήγματα στο εσωτερικό του ΣΕΒ.
Η σύγκρουση είναι παλιά και έχει σχέση με το παραγωγικό πρότυπο της ελληνικής οικονομίας.
Μια παλιά αντίθεση
Ήδη από το 2012, μια ομάδα επιχειρήσεων της χώρας, ανάμεσά τους και πολλές μεγάλες, θεωρούν ότι ο ΣΕΒ έχει περάσει στα χέρια τομέων που ενδιαφέρονται όλο και λιγότερο για τη μεταποίηση και την εγχώρια παραγωγή. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ΣΕΒ ιδρύθηκε το 1905 ως Σύνδεσμος Ελλήνων Βιομηχάνων και Βιοτεχνών και από το 2007 μετονομάστηκε σε Σύνδεσμος Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών.
Αιχμή του δόρατος της αντιπαράθεσης το 2012 ήταν η τιμή του βιομηχανικού ρεύματος, διότι στην Ελλάδα επιδοτούνταν το οικιακό αντί να γίνεται το αντίθετο, όπως σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αυτό, κατά τους εκπροσώπους των βιομηχανιών συνέβαινε και για τον λόγο ότι ο ΣΕΒ ήταν στα χέρια των ηλεκτροπαραγωγών, ορισμένοι από τους οποίους παίρνουν μέρος στην διοίκησή του (ΕΛΠΕ, Όμιλος Μυτιληναίου).
Το πρόβλημα της ενέργειας για τη βιομηχανία αμβλύνθηκε, αλλά δεν λύθηκε. Τα απόνερα της σύγκρουσης αυτής οδήγησαν φέτος τον Απρίλιο στη δημιουργία της αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας «Ελληνική Παραγωγή», που περιλαμβάνει σημαντικά μέλη του ΣΕΒ (Όμιλος Στασινόπουλου-ΒΙΟΧΑΛΚΟ, Επίλεκτος, ΑΓΕΤ). Στόχος τους είναι να ενισχύσουν τη φωνή της βιομηχανίας στον μεγαλύτερο σύνδεσμο οργανωμένων οικονομικών συμφερόντων της χώρας.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο
Στην τελευταία σύνοδο κορυφής, ο Γάλλος πρόεδρος Εμμ. Μακρόν, όπως λέει στο inside story Ευρωπαίος διπλωμάτης, «πρότεινε να περιγραφεί και να αποφασισθεί ένα θεσμικό πλαίσιο με το οποίο θα προστατευθούν οι στρατηγικές βιομηχανίες της Ευρώπης από επιθετικές εξαγορές ξένων. Όλες οι χώρες συμφώνησαν εκτός από τη Μάλτα, την Ελλάδα και την Πορτογαλία. Έπειτα είδαμε ότι η Ελλάδα ψήφισε κατά της κοινής θέσης που θα λάμβανε η ΕΕ για την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κίνα και αντιληφθήκαμε ότι τα δύο θέματα έχουν σχέση μεταξύ τους…».
Το θεσμικό πλαίσιο που πρότεινε ο Μακρόν και καταψήφισε η Ελλάδα, υπάρχει ήδη στη Γερμανία. Πριν από τρεις εβδομάδες όμως η γερμανική κυβέρνηση αποφάσισε να το ενισχύσει, καθώς δεν φάνηκε αρκετά ισχυρό ώστε να αποτρέψει την αγορά του γερμανικού ομίλου Kuka από τους Κινέζους της Midea. Ο Kuka παράγει αυτοματισμούς κρίσιμους για την αυτοκινητοβιομηχανία.
kuka4.jpg
Ένα από τα προϊόντα που παράγει η Kuka είναι ο «έξυπνος βοηθός της βιομηχανίας», ένα ρομπότ με το όνομα KMR iiwa. [kuka.com]
O νέος γερμανικός νόμος, που επικρίθηκε σφοδρότατα από την βιομηχανία ως ένα είδος «ευρωπαϊκού προστατευτισμού», ορίζει ότι σε βιομηχανίες που παράγουν προϊόντα για κρίσιμες υποδομές όπως η αρχιτεκτονική των δικτύων, η γερμανική κυβέρνηση θα μπορεί να παρεμβαίνει και να ασκεί βέτο, εφόσον εταιρεία χώρας εκτός της ΕΕ επιχειρεί να αγοράσει πάνω από το 25%.
Η Ελλάδα πρόβαλε το βέτο στο αίτημα Μακρόν, που σκόπευε να δημιουργήσει κάτι ανάλογο για ολόκληρη την ΕΕ, καθώς βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική φάση από τους εταίρους της. Η χώρα αναζητά απεγνωσμένα κεφάλαια, επιχειρήσεων ή προσώπων που θα ήθελαν να επενδύσουν, μετά από 9 χρόνια προγραμμάτων προσαρμογής.
Όταν όμως η Ελλάδα βγει από την κρίση, κάτι που φαίνεται από τους αριθμούς της Στατιστικής Υπηρεσίας ότι έχει ξεκινήσει να γίνεται, ποιες θα είναι οι στρατηγικές βιομηχανίες και επιχειρήσεις που θα πρέπει να προστατεύσει; Η διαφωνία στους κόλπους του ΣΕΒ βρίσκεται ακριβώς εκεί.
Η αντίδραση του ΣΕΒ
Η συγκρότηση της «Ελληνική Παραγωγή» δεν έγινε δεκτή με πανηγυρισμούς στο ΣΕΒ· τουναντίον. Όμως ο σύνδεσμος φρόντισε ώστε οι αντιδράσεις να μείνουν στο εσωτερικό του. Ένα μήνα μετά, ο γενικός διευθυντής του Κωνσταντίνος Μπίτσιος έδωσε μια έμμεση απάντηση, στέλνοντας με δημόσια ομιλία του ένα ξεκάθαρο “σήμα” σε εκείνους που προχώρησαν στη δημιουργία της εταιρείας, ότι παραγωγικά δεν είναι μόνο τα μέλη της αλλά και ολόκληρος ο ΣΕΒ.
«Θα ήθελα να διαλύσω και έναν μύθο», είπε, «που ακούμε συχνά. Και δυστυχώς τον ακούμε και από την πολιτική τάξη. Ότι η Ελλάδα δεν παράγει. Η βιομηχανία έχει πολλούς κλάδους με μεγάλη παράδοση και πολλούς και έμπειρους εργαζόμενους. Η βιομηχανία δημιουργεί το 15,6% της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας, δηλαδή 20 δισεκατομμύρια ευρώ. Η βιομηχανία παράγει μειώνοντας τις εισαγωγές και αυξάνοντας τις εξαγωγές, προϊόντα με παράδοση και προοπτική που εξάγονται παγκοσμίως. Επισημαίνω ότι το 90% των εξαγωγών αγαθών είναι βιομηχανικά προϊόντα των οποίων η συνολική αξία ξεπερνάει τα 24 δισεκατομμύρια ευρώ. Η βιομηχανία έχει υψηλότερη παραγωγικότητα κατά 22% από το σύνολο της υπόλοιπης οικονομίας. Η βιομηχανία είναι αυτή που απορροφά τους εργαζόμενους που έχουν υψηλές δεξιότητες και εξειδικεύσεις. Με καλά αμειβόμενες και σταθερές θέσεις εργασίας. Μιλάμε για ένα εκατομμύριο εργαζόμενους. Τριακόσιες ογδόντα έξι χιλιάδες άμεσα και εξακόσιες είκοσι επτά χιλιάδες έμμεσα…».
bitsios-normal.jpg
Ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος του ΣΕΒ Κωνσταντίνος Μπίτσιος.
Επιχείρηση “εξωστρέφεια“
Δεν είναι τυχαίο ότι η δημιουργία της «Ελληνική Παραγωγή», που συζητιέται εδώ και χρόνια, συνέπεσε φέτος με την πρωτοβουλία του ΣΕΒ να προχωρήσει στη μελέτη των κριτηρίων “εξωστρέφειας“ της ελληνικής οικονομίας, δίνοντας έναν μπούσουλα στα μέλη του για το πώς θα γίνουν πιο αποτελεσματικά στις εξαγωγικές τους προσπάθειες. Είπαμε, η οικονομία αναζητά πιο έντονα από ποτέ τον δρόμο για την ανάπτυξη.
Στη συντονιστική επιτροπή της ομάδας που διενεργεί την έρευνα συμμετέχει η Ε. Κάτσου από τη φαρμακοβιομηχανία Pharmaten, o εκτελεστικός αντιπρόεδρος του ΣΕΒ Κ. Μπίτσιος και οι εταιρείες Upstream, Bic, Biolex, Ελληνικά Εκλεκτά Έλαια, Κορρές και Μυτιληναίος. Η δομή της ομάδας είναι αντιπροσωπευτική του χαρακτήρα των ελληνικών εξαγωγών, καθώς τα φρούτα, λαχανικά, λίπη και έλαια αποτελούν σχεδόν το 35% και το 40% είναι βιομηχανικά προϊόντα.
Αρχικά, ένα ενδιαφέρον εύρημα της μελέτης του ΣΕΒ είναι ότι το εμπορικό ισοζύγιο της χώρας, που βελτιωνόταν σταθερά από το 2011 ως το 2015, άρχισε να επιδεινώνεται και πάλι με τα capital controls, με τις εισαγωγές να αυξάνονται πολύ γρηγορότερα από ό,τι οι εξαγωγές. Παρά το γεγονός ότι η χώρα ανέβηκε στο διασυνοριακό εμπόριο από την 84η στην 27η θέση, οι εξαγωγές από το 2012 σημείωσαν μείωση κατά 1,8 δισ. ευρώ. Το 2016, μετά το σοκ των κεφαλαιακών ελέγχων, σταθεροποιήθηκαν και πάλι, με ελαφριά ανοδική τάση.
|
Προϊόντα ανά κατηγορία |
Αξία (σε εκατ. ευρώ) | % Μεταβολή | % Σύνθεση | ||||
| 2017* | 2016* | 17*/16* | 2017* | 2016* | |||
| Αγροτικά προϊόντα | 2.195,3 | 2.242,5 | -2,1% | 18,9% | 23% | ||
| Τρόφιμα και ζώα ζωντανά | 1.680,7 | 1.629,6 | 3,1% | 14,5% | 16,7% | ||
| Ποτά & καπνός | 262,3 | 305,7 | -14,2% | 2,3% | 3,1% | ||
| Λάδια και λίπη ζωϊκής ή φυτικής προέλευσης | 252,4 | 307,2 | -17,9% | 2,2% | 3,2% | ||
| Πρώτες ύλες | 509,9 | 368,2 | 38,5% | 4,4% | 3,8% | ||
| Πρώτες ύλες μη εδώδιμες εκτός από καύσιμα | 509,9 | 368,2 | 38,5% | 4,4% | 3,8% | ||
| Καύσιμα | 3.810,9 | 2.384,6 | 59,8% | 32,8% | 24,5% | ||
| Ορυκτά, καύσιμα, λιπαντικά, κ.λπ. | 3.810,9 | 2.384,6 | 59,8% | 32,8% | 24,5% | ||
| Βιομηχανικά προϊόντα | 4.896,2 | 4.545,9 | 7,7% | 42,1% | 46,6% | ||
| Χημικά προϊόντα & συναφή | 1.227,4 | 1.114,8 | 10,1% | 10,6% | 11,4% | ||
| Βιομηχανικά είδη ταξινομημένα κατά πρώτη ύλη | 1.838,4 | 1.600,6 | 14,9% | 15,8% | 16,4% | ||
| Μηχανήματα & υλικό μεταφορών | 1.037,3 | 1.066,9 | -2,8% | 8,9% | 10,9% | ||
| Διάφορα βιομηχανικά είδη | 793,0 | 763,5 | 3,9% | 6,8% | 7,8% | ||
| Άλλα | 212,5 | 211,3 | 0,6% | 1,8% | 2,2% | ||
| Είδη & συναλλαγές μη ταξινομημένα κατά κατηγορίες | 212,5 | 211,3 | 0,6% | 1,8% | 2,2% | ||
| Συνολικές εξαγωγές | 11.624,8 | 9.752,4 | 19,2% | 100,0% | 100,0% | ||
| Πηγή: Κέντρο Εξαγωγικών Ερευνών και Μελετών (Κ.Ε.Ε.Μ.) | |||||||
Βασικός στόχος της έρευνας είναι να εντοπίσει αυτούς τους κλάδους της ελληνικής οικονομίας στους οποίους διαθέτουμε συγκριτικό πλεονέκτημα στις εξαγωγές, όπως αναφέρεται στο mission statement που έχει στην κατοχή του το inside story.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ομάδας του ΣΕΒ, η Ελλάδα μοιάζει ανταγωνιστική στα προϊόντα της πρωτογενούς παραγωγής (αγροτικά και ορυκτά), και όχι στα βιομηχανικά υψηλής προστιθέμενης αξίας. Στους “ανταγωνιστικούς” κλάδους μάλιστα, η ομάδα εργασίας του ΣΕΒ δεν περιλαμβάνει την επεξεργασία μετάλλων και τη δημιουργία έτοιμων μεταλλικών προϊόντων, τους κλάδους δηλαδή του ομίλου Στασινόπουλου, μίας από τις μεγαλύτερες βιομηχανικές επιχειρήσεις της χώρας (ο πρόεδρος της οποίας, Μιχάλης Στασινόπουλος, είναι και μέλος της διοίκησης του ΣΕΒ).
Ποιος έχει τελικά την υψηλότερη προστιθέμενη αξία;
Οι ειδικοί σε όλον τον κόσμο έχουν συμφωνήσει σε έναν δείκτη που αποτυπώνει τις συγκριτικά υψηλότερες εξαγωγές μιας χώρας ανά κλάδο. Πρόκειται για τον δείκτη RCA (Revealed Comparative Advantage). Η πλειοψηφία των μελών της επιτροπής του ΣΕΒ που εκπονεί την έρευνα ερμηνεύει τα στοιχεία που προκύπτουν από τον RCA και ως έναν “καθρέφτη” του συγκριτικού πλεονεκτήματος μιας χώρας.
Η επιτροπή λέει ότι ένα προϊόν με RCA μικρότερο του 1 δεν έχει το παραμικρό συγκριτικό πλεονέκτημα, σε αντίθεση με ένα προϊόν που προσεγγίζει το 6. Λάθος, λένε οι επικριτές της σύλληψης, της πλευράς του ομίλου Στασινόπουλου. Ένα προϊόν χαμηλού RCA θα μπορούσε να είναι ένα νέο προϊόν με θετικές προοπτικές στις διεθνείς αγορές, υψηλή προστιθέμενη αξία και χαμηλό κόστος, το οποίο απλά δεν έχει βρει ακόμα τον δρόμο για τις διεθνείς αγορές.
Eν ολίγοις και με βάση συζητήσεις του inside story και με τις δύο πλευρές, ο δείκτης θα μπορούσε να ήταν χρήσιμος αν ο παγκόσμιος καταμερισμός εμπορίου ήταν σταθερός και αμετάβλητος, αλλά αυτό δεν συμβαίνει. Οι συνθήκες του παγκόσμιου εμπορίου μεταβάλλονται διαρκώς, έτσι ο δείκτης RCA αποτυπώνει με κάποια χρονική υστέρηση όσα έχουν προηγηθεί.
Ένα ακόμα –μάλλον αναμενόμενο– σημείο όπου εντοπίζεται η κριτική Στασινόπουλου είναι αυτό στο οποίο ο ΣΕΒ συγκρίνει τον χαλκό (που τον παράγει η εταιρεία του ομίλου ΧΑΛΚΟΡ του Στασινόπουλου) με το αλουμίνιο (του Μυτιληναίου), για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι στην πρώτη περίπτωση υποβαθμίζεται η προστιθέμενη αξία του χαλκού, ενώ αναβαθμίζεται αυτή του αλουμινίου. Ο όμιλος Στασινόπουλου πιστεύει πως σε αυτό το συμπέρασμα οδηγείται η ομάδα εργασίας με ένα “τρικ”, που ενώνει ομάδες προϊόντων που στη διεθνή ταξινόμηση δεν είναι ίδιες.
Δεύτερος από δεξιά ο Μιχάλης Στασινόπουλος.
Είναι όμως αυτό το πρόβλημα της ελληνικής βιομηχανίας, το πώς την ταξινομεί κανείς για να δείξει αν έχει εξαγωγική αιχμή; Ή μήπως το αν παράγει αρκετά καινοτόμα προϊόντα; Όταν π.χ. η αυστριακή βιομηχανία Voest Alpine (χαλυβουργείο) βρέθηκε μπροστά στην προοπτική του λουκέτου, έβγαλε ελαφρύ χάλυβα για την αυτοκινητοβιομηχανία, “στέλνοντας” τον λιγότερο απαιτητικό τεχνολογικά και πιο ρυπογόνο στο εργοστάσιο των Ηνωμένων Πολιτειών. Όσο για το αλουμίνιο, η παραγωγή του στην Ευρώπη είναι οικονομικά λογική μόνο όταν επιδοτείται το ρεύμα, όπως συμβαίνει στην Ελλάδα. Ακομα, τα δύο ελληνικά διυλιστήρια είναι από τα πιο μοντέρνα στην Ευρώπη, αλλά τι προστιθέμενη αξία έχει η διύλιση;
Άλλη μια κριτική της πλευράς Στασινόπουλου είναι ότι ο λόγος που υποτιμώνται τα προϊόντα της βαριάς βιομηχανίας στην έρευνα (και παρουσιάζονται όλα τα υπόλοιπα ως έχοντα συγκριτικό πλεονέκτημα), είναι πως μια μεγάλη ομάδα στον ΣΕΒ επιθυμεί τη δημιουργία μιας γρήγορης “φούσκας” σε αξίες, δηλαδή την εισαγωγή εταιρειών στο χρηματιστήριο, με την διάδοση ενός αφηγήματος που τις ευνοεί.
Ως ένδειξη αναφέρουν το γεγονός ότι εδώ και τρία τουλάχιστον χρόνια συζητείται στην Ελλάδα η επαναφορά ενός μηχανισμού γρήγορων αποσβέσεων. Θα μπορείς δηλαδή να αποσβένεις επενδύσεις (δηλαδή να αφαιρούνται από τα φορολογητέα κέρδη σου) σε 3 χρόνια αντί για 10, που είναι σήμερα. Αυτό γίνεται σε όλες σχεδόν τις χώρες της Ευρώπης. Αυτό που δεν γίνεται είναι οι υπερ-αποσβέσεις που προτείνονται, δηλαδή αν έχεις επενδύσει 100 ευρώ να μπορείς να τα αποσβέσεις σε συντομότερο χρονικό διάστημα με την ταυτόχρονη δυνατότητα να πολλαπλασιάζονται επί δύο, τρία ή και τέσσερα (Σιγκαπούρη), δίνοντας το δικαίωμα σε επενδυτές να αποσβένουν μέχρι τέσσερις φορές τα κεφάλαια που επένδυσαν.
Επιχειρηματίες, και μάλιστα όχι μόνο εκείνοι της «Ελληνικής Παραγωγής» με τους οποίους μίλησε το inside story, θεωρούν το μέτρο «απαράδεκτο». «Πάμε από τη μιαν άκρη, να μην ενθαρρύνονται οι επενδύσεις (σ.σ. σήμερα με πολυετή απόσβεση ούτε φορτηγό δεν συμφέρει να αγοράσει μια εταιρεία), στην άλλη, να ζητάμε να αποσβένονται αξίες που δεν έχουν επενδυθεί. Για κάποιους είναι καλό, θα δείξουν μεγάλες αξίες, τρελά αποτελέσματα και θα πουλήσουν στην απόλυτη άνοδο έχοντας αγοράσει στην απόλυτη πτώση. Αλλά είναι αυτό πολιτική ανάπτυξης;», λέει μέλος της διοίκησης του ΣΕΒ που επιθυμεί να παραμείνει ανώνυμο.
Όπως και να έχει το πράγμα, το γεγονός ότι οι μεγάλοι της ελληνικής βιομηχανίας έφτασαν να συζητούν σήμερα αυτά και όχι το πρόβλημα της χρηματοδότησης, δείχνει ότι κάτι κινείται στη χώρα. Αν είναι προς τη σωστή κατεύθυνση, αυτό θα εξαρτηθεί πριν από όλα από τους ίδιους τους επιχειρηματίες.
Συμπαρουσιάζει την εκπομπή Ιστορίες στο ΣΚΑΪ από το 2016. Μετά από 7 χρόνια ως ανταποκριτής για ελληνικά μέσα ενημέρωσης στη Γερμανία, συνεργάστηκε με την εκπομπή Μαύρο Κουτί και από το 2004 ως το 2007 ήταν αρχισυντάκτης της εκπομπής Φάκελοι, στην οποία εργάστηκε μέχρι το 2013.