Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη*

Δεν είναι πρωτόγνωρη ετούτη η κατάσταση, ούτε ασυνήθιστη. Σε κάθε κατρακύλισμα της χώρας, ιστορικό, πολιτικό, κοινωνικό, κ.ο.κ., αυτόματα αναφύεται αριθμός κρίσιμων ερωτημάτων τα οποία ως σκοπό έχουν την ανεύρεση των αιτίων και των υπευθύνων που οδήγησαν τη χώρα στις αφιλόξενες ξέρες. Ερωτήματα τα οποία εγείρονται από συνανθρώπους στον εαυτό τους, σε άλλους, ποιούς άραγε, και σκοπό έχουν να αναδείξουν τον τρόπο σκέψεως, τις βαθύτερες επιλογές τους, αλλά και το ευρύτερο κοινωνικό υπόβαθρο και κατʼ επέκταση τις μελλοντικές διαθέσεις και τις προοπτικές εξέλιξης ή έστω απόδρασης από τη στυγνή περιρρέουσα πραγματικότητα. Το κέντρο όλων των αναφυόμενων συζητήσεων παντού, σε εφημερίδες, περιοδικά, ραδιόφωνο και τηλεοπτικούς δέκτες, αλλά και κατʼ ιδίαν συναντήσεις, είναι ποίος ο υπεύθυνος για τη σημερινή οικτρή κατάσταση, με τους πολιτικούς βεβαίως πάντοτε σε πρώτο πλάνο και στόχο. 
Τοιουτοτρόπως δημιουργείται τεχνηέντως μια μεγάλη κατηγορία, τα θύματα, και άλλη μια μικρότερη, οι θύτες, οι πολιτικοί, με την πρώτη να καταγγέλλει ασύστολα τη δεύτερη, και φυσικά να υπαινίσσεται ότι το δικό της μερίδιο ευθύνης είναι μάλλον αμελητέο. Οι απαντήσεις σε αυτές τις περιπτώσεις είναι αναμφίβολα εύκολες, αλλά είναι όμως αρκετές να συγκαλύψουν την ωμή πραγματικότητα, τουτέστιν τις ευθύνες ενός εκάστου εξ ημών; Οι μεγαλύτεροι εν ζωή συνάνθρωποι στις μέρες μας, γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στις δεκαετίες του ʼ30 και του ʼ40. Ήταν εποχές δύσκολες, ο λαός προσπαθούσε να ορθοποδήσει, να πάει λίγο παραπέρα. Δεν υπήρχαν πολλά περιθώρια απόδοσης ευθυνών, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπήρξαν. Το αντίθετο, υποστηρίχτηκε, και καλώς. Ο εμφύλιος που ακολούθησε αποτέλειωσε ότι έμεινε, την ώρα που οι άλλοι, νικητές και ηττημένοι, ανασυγκροτούνταν. Οι επόμενες δεκαετίες, βρήκαν τους πολίτες έρμαια των προηγούμενων ετών, να ξεκινούν την εκ βάθρων ανασυγκρότηση του κράτους, αλλά και της προσωπικής τους ευδαιμονίας. Σταδιακά, γενιά με γενιά, αναπτύχτηκε η φιλοσοφία της καλύτερης ζωής, της απόκτησης περισσότερων αγαθών με λιγότερο μόχθο, με ότι αυτό συνεπαγόταν μακροπρόθεσμα, νοοτροπία η οποία επιβλήθηκε σταδιακά, αργά, αλλά αποτελεσματικά. Η εσωτερική μετανάστευση συμπλήρωνε εκείνη που βρισκόταν σε εξέλιξη για το εξωτερικό, η απογύμνωση της ελληνικής υπαίθρου από τον κρίσιμο ιστό, η εγκατάλειψη των γεωργικών και κτηνοτροφικών απασχολήσεων, η αστικοποίηση, με κυρίαρχο στόχο έστω την ανεύρεση μιας θέσης θυρωρού στις αθηναϊκές πολυκατοικίες, ναι, κι όλα αυτά σε μια απέλπιδα προσπάθεια αποφυγής κόπου. Ακολούθησαν οι δεκαετίες με τα κοινοτικά κονδύλια για εκ νέου δρομολόγηση και ενδυνάμωση του παραγωγικού ιστού της χώρας, με χειρισμούς και αποτελέσματα εν πολλοίς γνωστά. Ανάλογη ιστορία επεφύλαξε η μοίρα και για τις τέχνες που είχαν ολόκληρη πίσω τους ολάκαιρη ιστορία. Η είσοδος στο πανεπιστήμιο και κυρίως ο ανεξέλεγκτος αριθμός εισαγομένων φοιτητών στις σχολές, με κριτήρια κάθε άλλο παρά αξιοκρατικά, για λόγους καθαρά ψηφοθηρικούς, τις δεκαετίες που ακολούθησαν, αποτελείωσαν την κοινωνία μας. Η εκπαίδευση και η κατοχή ενός πτυχίου μιας επιστήμης, με όποιο τρόπο γινόταν κατορθωτό, έγινε επιτακτική ανάγκη για νέους και γονείς. Οι προσπάθειες κατάληψης κάποιας θέσης στο Δημόσιο, ακολούθησε κατά πόδας. Ο γενετικά στερημένος πολίτης, αποκτά με κάθε τρόπο, διαφθορά και δάνεια κατά κύριο λόγο, πρόσβαση στη νέα τεχνολογία, αυτοκίνητα, κινητά τελευταίας κυκλοφορίας, συσκευές δυτικότροπης έμπνευσης, όλα προγραμματισμένα και δρομολογημένα από την αλάνθαστη διαφήμιση. Θα κουραζόμαστε όλοι εάν συνεχίζαμε την απαρίθμηση και αναφορά, έτι περαιτέρω. 
Ποιοι λοιπόν ευθύνονται και κρύβονται πίσω από τη σημερινή κατάσταση; Είναι μόνο οι πολιτικοί μας που βρισκόντουσαν πίσω απʼ όλα αυτά; Μα φυσικά κι εμείς οι ίδιοι! Εμείς που εγκαταλείψαμε τις παραδοσιακές μας αξίες, τη γη μας, τους τόπους μας, όλοι όσοι ζήλεψαν την ευδαιμονία, τις ευκολίες, όλοι όσοι ποθήσαμε ανελέητα αλλότρια αγαθά και ξένους τρόπους ζωής κι επιδοθήκαμε στο κυνήγι τους. Δύσκολη φαντάζει η έξοδος και αρκούντως επώδυνη, χωρίς όμως να απαιτείται κυριαρχία και επικράτηση της μεμψιμοιρίας. ʽʽΥπάρχει στον κόσμο τούτον ένας μυστικός νόμος – αν δεν υπήρχε, ο κόσμος θα ʽταν από χιλιάδες χρόνια χαμένος – σκληρός κι απαραβίαστος: το κακό πάντα στην αρχή θριαμβεύει και πάντα στο τέλος νικάταιʼʼ, έλεγε κάποια στιγμή ο μεγάλος μας Νίκος Καζαντζάκης. 
Ας κατηφορίσει όμως κι ο καθένας στα ενδόμυχα του εαυτού του. Λίγος αυτοέλεγχος, αλλά και κάποιου βαθμού μετάνοια και παραδοχή, μια υποψία παραπάνω σκέψης και ίσως αλλαγή ενός βαθμού νοοτροπίας, κρίνονται απαραίτητα σε αυτές τις περιπτώσεις. Αν δεν αναμετρηθούμε πριν απʼ όλα με τις δικές μας επιλογές, όποιες κι αν ήταν αυτές στο παρελθόν, πολιτικές, κοινωνικές και προσωπικές, αν δεν έρθουμε ενώπιος ενωπίω με τα δικά μας εγκληματικά, ναι πρέπει επιτέλους να παραδεχτούμε, σφάλματα, τόσο θα συνεχίσουμε, κι αυτό είναι κάτι παραπάνω από σίγουρο, να σερνόμαστε μαζί με τον Έρεβο στη σιωπή και το βάθος της νύχτας των καταστροφικών μας επιλογών.

* Ο Γ. Σχορετσανίτης είναι χειρουργός, διευθυντής του Χειρουργικού τομέα στο ΠΑΓΝΗ