Υπάρχουν άνθρωποι που μπαίνουν σε μια συζήτηση για να ανταλλάξουν απόψεις. Και υπάρχουν κι εκείνοι που μπαίνουν για να νικήσουν.
Ο Άρθουρ Σοπενχάουερ, στην περίφημη «Εριστική Διαλεκτική» του, κατέγραψε τριάντα οκτώ τεχνάσματα με τα οποία μπορεί κανείς να επικρατήσει σε μια αντιπαράθεση ακόμη κι όταν δεν έχει δίκιο. Να αλλάξει το θέμα, να διαστρεβλώσει τη θέση του άλλου, να επικαλεστεί μια αυθεντία, να παίξει με τις λέξεις και, όταν όλα αποτύχουν, να επιτεθεί στον ίδιο τον συνομιλητή του.
Διαβάζοντάς τα σχεδόν δύο αιώνες αργότερα, ανακαλύπτεις κάτι εντυπωσιακό: ελάχιστα έχουν αλλάξει. Μόνο το πεδίο της αντιπαράθεσης μεγάλωσε. Από τα καφενεία και τις παρέες περάσαμε στα τηλεοπτικά παράθυρα και από εκεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τα τεχνάσματα όμως παραμένουν σχεδόν ίδια.
Γιατί πίσω από όλα αυτά κρύβεται μια ανθρώπινη αδυναμία: δυσκολευόμαστε να πούμε «έκανα λάθος».
Το «δεν ξέρω» μάς φαίνεται ήττα. Το «ίσως έχεις δίκιο» υποχώρηση. Και το «με έπεισες» σχεδόν ταπείνωση. Έτσι υπερασπιζόμαστε πολλές φορές μια άποψη όχι επειδή εξακολουθούμε να την πιστεύουμε, αλλά επειδή είναι πια δική μας. Έχουμε επενδύσει σ’ αυτήν τον εγωισμό μας.
Κι όμως, η πραγματική δύναμη βρίσκεται αλλού.
Να μπορείς να ακούσεις ένα επιχείρημα που ανατρέπει τη βεβαιότητά σου και να πεις: «Δεν το είχα σκεφτεί έτσι». Να εγκαταλείψεις μια άποψη όταν τα γεγονότα την έχουν ξεπεράσει. Να προτιμήσεις να χάσεις μια αντιπαράθεση παρά να χάσεις την επαφή σου με την πραγματικότητα.
Γιατί το να έχεις πάντα δίκιο είναι αδύνατον. Το να θέλεις όμως πάντα να έχεις δίκιο είναι επικίνδυνο.
Στη συζήτηση δεν υπάρχουν μόνο νικητές και ηττημένοι. Υπάρχει και μια τρίτη δυνατότητα, ίσως η σημαντικότερη: δύο άνθρωποι να ξεκινήσουν από διαφορετικές θέσεις και, μέσα από την κουβέντα, να φτάσουν λίγο πιο κοντά στην αλήθεια.
Ίσως λοιπόν το σπουδαιότερο από τα τριάντα οκτώ τεχνάσματα του Σοπενχάουερ να είναι εκείνο που δεν έγραψε:
Μπες σε μια συζήτηση έτοιμος όχι μόνο να πείσεις, αλλά και να πειστείς.
Γιατί, τελικά, τι αξίζει περισσότερο;
Να φύγεις από μια συζήτηση έχοντας αποδείξει ότι είχες δίκιο ή να φύγεις έχοντας ανακαλύψει ότι έκανες λάθος — και γνωρίζοντας πλέον κάτι περισσότερο;
1
