Η λογοτεχνία δεν κατοικεί στις λέξεις· κατοικεί στα κενά τους.
Δεν θεμελιώνεται σε ό,τι διατυπώνεται ρητά, αλλά σε ό,τι υπαινίσσεται. Το γραμμένο είναι το ορατό σώμα· το άγραφο είναι η ψυχή.
Σπουδαίοι συγγραφείς το γνώριζαν καλά. Ο Ερνεστ Χέμινγουεϊ μίλησε για τη «θεωρία του παγόβουνου»: επτά όγδοα μένουν κάτω από την επιφάνεια. Ο αναγνώστης δεν συγκινείται από την πληροφορία, αλλά από το βάρος όσων δεν ειπώθηκαν. Από εκείνο που υποψιάζεται, που νιώθει, που τελικά συμπληρώνει μόνος του.
Η μεγάλη τέχνη δεν εξηγεί· υποβάλλει. Δεν φωνασκεί· ψιθυρίζει. Το άγραφο δεν είναι έλλειψη, αλλά ένταση. Όπως στο θέατρο του Μπέκετ, όπου η παύση γίνεται γεγονός και το κενό γεμίζει με νόημα που ο θεατής μετουσιώνει με τα δικά του μέτρα και σταθμά.
Το υπονοούμενο είναι εκείνο που ενεργοποιεί τον αναγνώστη. Η λογοτεχνία δεν είναι μονόλογος· είναι συν-δημιουργία. Ο συγγραφέας αφήνει ίχνη — ο αναγνώστης τα ενώνει, και τότε μόνο γεννιέται το νόημα.
Γι’ αυτό και η υπερβολική εξήγηση φτωχαίνει το κείμενο. Όταν όλα λέγονται, τίποτε δεν απομένει να ανακαλυφθεί. Η αναζήτηση και το μυστήριο εξατμίζονται — και μαζί τους η συγκίνηση της ανακάλυψης του μικρού «θησαυρού».
Στην πραγματικότητα, η λογοτεχνία είναι τέχνη εμπιστοσύνης. Ο συγγραφέας εμπιστεύεται ότι ο αναγνώστης θα άκρο πίσω από τις λέξεις. Κι ο αναγνώστης εμπιστεύεται ότι το ανείπωτο έχει βάθος.
Εκεί, στο ανείπωτο, γεννιέται η αλήθεια.
Όχι στο εμφανές της πρότασης — αλλά στο υπονοούμενο που ο συγγραφέας άφησε να αιωρείται.
ΚΜ