Ζούμε σε μια εποχή όπου ο κόσμος που γνωρίσαμε δεν μετασχηματίζεται απλώς· διαρρηγνύεται. Οι βεβαιότητες πάνω στις οποίες στηρίχθηκαν η ασφάλεια, η ευημερία και η διεθνής σταθερότητα κλονίζονται, ενώ η προβλεψιμότητα του μέλλοντος τείνει να εκμηδενιστεί. Σε αυτό το περιβάλλον αβεβαιότητας, οι θέσεις του Μαρκ Κάρνεϊ* αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα.
Για δεκαετίες, κυριάρχησε η πεποίθηση ότι η τυπική συμμόρφωση στους κανόνες —διεθνείς, ευρωπαϊκούς ή οικονομικούς— αρκούσε για να εξασφαλίσει προστασία. Η ελληνική εμπειρία, όμως, υπήρξε η πιο σκληρή διάψευση αυτής της παραδοχής. Η κρίση της προηγούμενης δεκαετίας απέδειξε πως η συμμόρφωση δεν εγγυάται την ασφάλεια, ούτε προστατεύει μια κοινωνία όταν οι παγκόσμιες ισορροπίες ανατρέπονται βίαια.
Σήμερα, η μετάβαση δεν είναι ομαλή· είναι μια δομική ρήξη. Αναδύεται, λοιπόν, η ανάγκη για έναν «ρεαλισμό βασισμένο στις αξίες». Δεν πρόκειται για εγκατάλειψη αρχών, αλλά για τη σύνδεσή τους με την ανθεκτικότητα και την ισχύ. Οι αξίες χωρίς δύναμη παραμένουν ευχολόγιο· η δύναμη χωρίς αξίες διολισθαίνει στον κυνισμό.
Για την Ελλάδα, αυτή η συζήτηση είναι υπαρξιακή. Αφορά την οικονομία, τη γεωπολιτική μας θέση και, κυρίως, την κοινωνική συνοχή. Η συλλογική ανθεκτικότητα —θεσμική και οικονομική— κοστίζει λιγότερο και αποδίδει περισσότερο από τη λογική του «ο καθένας μόνος του».
Το ερώτημα δεν είναι αν ο κόσμος αλλάζει, αλλά αν θα συνεχίσουμε να προσαρμοζόμαστε παθητικά ή αν θα τολμήσουμε να χαράξουμε μια στρατηγική που συνδυάζει αρχές και ισχύ. Σε έναν κόσμο όπου «αν δεν βρίσκεσαι στο τραπέζι, βρίσκεσαι στο μενού», η αδράνεια δεν αποτελεί ουδετερότητα· είναι μια επιλογή με βαρύ τίμημα.
Το μάθαμε με τον δύσκολο τρόπο. Στην κρίση, πληρώσαμε ακριβά την αυταπάτη ότι οι κανόνες από μόνοι τους αρκούν. Σήμερα, το δίδαγμα παραμένει επίκαιρο: όποιος δεν βλέπει την πραγματικότητα κατάματα, παραμένει εκτεθειμένος. Η ιστορία δεν χαρίζεται σε όσους απλώς ελπίζουν, αλλά σε όσους έχουν σχέδιο και τη βούληση να το υπερασπιστούν.
Κ Μ
*ο πρωθυπουργός του Καναδά, όπως τις εξέφρασε στην ομιλία του στο Νταβός