Σε έναν κόσμο όπου τα προϊόντα αντιγράφονται, οι τεχνολογίες διαχέονται και τα επιχειρηματικά μοντέλα γίνονται «κοινός τόπος» σε ελάχιστο χρόνο, το πραγματικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα μιας επιχείρησης δεν βρίσκεται πια σε ό,τι κατέχει, αλλά σε ό,τι μαθαίνει.
Η ικανότητα ενός οργανισμού να μαθαίνει και να προσαρμόζεται ταχύτερα από τον ανταγωνισμό δεν είναι απλώς ένα επιπλέον εφόδιο· είναι το μόνο πλεονέκτημα που είναι σχεδόν αδύνατο να αντιγραφεί. Γιατί η γνώση αυτή δεν αγοράζεται, δεν εγκαθίσταται ως λογισμικό και δεν επιβάλλεται με εγκυκλίους. Είναι προϊόν κουλτούρας.
Μια τέτοια κουλτούρα αποτυπώνεται στις καθημερινές λεπτομέρειες:
• Στο αν το λάθος τιμωρείται ή αξιοποιείται ως μάθημα.
• Στο αν η αμφισβήτηση ενθαρρύνεται ή αποσιωπάται.
• Στο αν η αλλαγή προκαλεί φόβο ή περιέργεια.
Εκεί ακριβώς διαμορφώνεται η πραγματική ταχύτητα μάθησης ενός οργανισμού.
Όπως έχει επισημάνει ο Peter Senge*, οι οργανισμοί που αντέχουν στον χρόνο δεν είναι απαραίτητα εκείνοι που ξέρουν τα περισσότερα, αλλά εκείνοι που έχουν μάθει να ανανεώνουν διαρκώς τη σκέψη και τη συμπεριφορά τους. Μαθαίνουν όχι μόνο τι να αλλάξουν, αλλά και πότε και πώς.
Σε τελική ανάλυση, η κουλτούρα μάθησης είναι ένα άυλο κεφάλαιο. Μπορεί να μην αποτυπώνεται άμεσα στους ισολογισμούς, αλλά είναι αυτή που τελικά τους καθορίζει. Και ακριβώς γι’ αυτό, παραμένει το πιο ισχυρό και ανθεκτικό προπύργιο μιας επιχείρησης.
*Ο Peter Senge είναι ένας από τους πιο επιδραστικούς στοχαστές του σύγχρονου management και καθηγητής στο MIT. Αν και το έργο του είναι τεράστιο, το όνομά του έχει ταυτιστεί με μία συγκεκριμένη έννοια: τον «Οργανισμό που Μαθαίνει» (Learning Organization).