Η ρήση του Εδουάρδο Γκαλεάνο* —«Ο κόσμος είναι οργανωμένος από την οικονομία του πολέμου και την κουλτούρα του πολέμου»— δεν αποτελεί απλώς μια διαπίστωση· είναι μια σκληρή ακτινογραφία της σύγχρονης ιστορίας και της καθημερινότητάς μας.
Ο πόλεμος, για τον Γκαλεάνο, δεν περιορίζεται στα χαρακώματα και στις ένοπλες συγκρούσεις. Είναι μια διαρκής οικονομική συνθήκη, ένας μηχανισμός που παράγει πλούτο για τους λίγους και ανασφάλεια για τους πολλούς. Βιομηχανίες όπλων, γεωπολιτικές ισορροπίες, αγορές ενέργειας και πρώτων υλών κινούνται συχνά όχι με γνώμονα την ειρήνη, αλλά με τη διαρκή προετοιμασία της σύγκρουσης. Η «οικονομία του πολέμου» δεν χρειάζεται πάντα βόμβες· της αρκεί ο φόβος, η απειλή και η αβεβαιότητα που συντηρούνται μεθοδικά.
Παράλληλα, η «κουλτούρα του πολέμου» διαπερνά τη γλώσσα, την πολιτική, ακόμη και την καθημερινή σκέψη. Μιλάμε για «μάχες» στην αγορά, για «στρατηγικές» στην εργασία, για «εχθρούς» στην πολιτική αντιπαράθεση. Ο πόλεμος κανονικοποιείται ως τρόπος σκέψης, ως το αποδεκτό πλαίσιο επίλυσης διαφορών. Έτσι, η βία παύει να σοκάρει και μετατρέπεται σε συνήθεια.
Ο Γκαλεάνο, ωστόσο, δεν γράφει για να μας βυθίσει στην απελπισία, αλλά για να αφυπνίσει. Αν ο κόσμος είναι οργανωμένος γύρω από τον πόλεμο, τότε η ειρήνη δεν είναι μια παθητική κατάσταση, αλλά μια ενεργή επιλογή. Απαιτεί αντίσταση στη λήθη, κριτική σκέψη απέναντι στα αφηγήματα ισχύος και, κυρίως, επαναδιεκδίκηση της ανθρώπινης αξίας απέναντι στην ψυχρή λογική των αριθμών και των εξοπλισμών.
Ίσως, τελικά, το πιο ριζοσπαστικό μήνυμα του Γκαλεάνο να είναι αυτό: όσο «φυσικός» κι αν μας φαίνεται ο κόσμος του πολέμου, δεν είναι αναπόφευκτος. Είναι μια ανθρώπινη κατασκευή — και ως τέτοια, μπορεί να αποδομηθεί.
*Ο Εδουάρδο Γκαλεάνο (Eduardo Galeano, 1940–2015) δεν ήταν απλώς ένας συγγραφέας ή δημοσιογράφος· ήταν η «φωνή των χωρίς φωνή» για τη Λατινική Αμερική και ένας από τους πιο επιδραστικούς διανοούμενους της αριστερής σκέψης παγκοσμίως.