Της Aννας Μανουκάκη-Μεταξάκη 

Οι καλοκαιρινές εκδηλώσεις, που κυρίως οι πολιτιστικοί σύλλογοι οργανώνουν, έδειξαν και δείχνουν την ανάγκη των Ελλήνων να ζήσουν κάτι διαφορετικό, να ψυχαγωγηθούν και, πρό πάντων, να απομακρυνθούν από τα οδυνηρά της πολιτικής και της οικονομίας, να ξαναελπίσουν στο μέλλον. 

Τώρα τον Αύγουστο όμως γίνονται και άλλου είδους εκδηλώσεις: Για την ιστορική μνήμη, που αν επιτρέψομε να σβήσει, διαπράττομε πράξη ιερόσυλη και μας περιμένει ο χαμός και η εξαφάνιση του Ελληνισμού.

Ο Αύγουστος αποτελεί ένα μήνα που για τους Έλληνες σημαίνει πολλά. Υπενθυμίζει τις αγροτικές κινητοποιήσεις του Μεσοπολέμου, τις λαϊκές εξεγέρσεις, την δικτατορία του θρόνου, τον τορπιλισμό της Έλλης από το φασιστικό κράτος του Μουσολίνι στο λιμάνι της Τήνου τη μέρα της μεγαλύτερης γιορτής του Χριστιανισμού. Αναβιώνει στην σκέψη μας τις μαζικές εκτελέσεις και τον εξολοθρεμό, που λίγο πριν φύγουν εξαπέλυσαν οι Γερμανοί, με αφορμή την εκτέλεση κάποιων προδοτών από τους αντάρτες, και κυρίως την απαγωγή του Κράιπε, αλλά ουσιαστικά με σκοπό την ανεμπόδιστή τους φυγή προς τα Χανιά και τη συγκέντρωσή τους στην «Οχυρά Θέση», μέχρις ότου επιτελεσθούν οι στόχοι Γερμανών και Συμμάχων. 

Οι εκδηλώσεις του Σοκαρά, των Ανωγείων, της Δαμάστας κλπ τιμούν τη μνήμη των εκτελεσθέντων πατριωτών σε όλη την Κρήτη το καλοκαίρι του 1944, θυμάτων του σατανικού σχεδίου του διοικητή Μίλλερ, που μαυροφόρεσε πολλά χωριά του Ηρακλείου, το Αμάρι και την Κίσσαμο. Αναβιώνουν επίσης αυτές οι εκδηλώσεις αυτά που ποτέ δεν πρέπει να ξεχάσουμε: Την Ελλάδα των ανθρωπιστικών αξιών, της ελευθερίας και της αξιοπρέπειας, που μόνο λίγον καιρό ξαποσταίνει, που μπορεί να αναγεννάται από τη στάχτη της, οπως ο φοίνικας. 

Οι εκδηλώσεις του Αυγούστου ξαναζωντανεύουν την Κρήτη των συνεχών επαναστάσεων της Τουρκοκρατίας, που αντιμετώπισε τον κίνδυνο του αφανισμού, όχι μόνο από την τουρκική κυριαρχία, αλλά και από την ευρωπαϊκή πολιτική. Και παραδειγματίζοντας τις νεότερες γεννιές, τις όπλισε να αντιμετωπίσουν στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο τους Γερμανούς και Ιταλούς εγκληματίες πολέμου, που δυστυχώς συνεργάστηκαν με «καθώς πρέπει Έλληνες» και με τα λούμπεν στοιχεία της κοινωνίας, άτομα που βρήκαν την ευκαιρία να εξαφανίσουν τους πολιτικούς τους αντιπάλους, να πλουτίσουν, να εκδικηθούν, ή και να δείξουν πως μπορούν, όπως δείχνει μεταξύ άλλων η επιλογή των 62 Μαρτύρων μέσα από τα διάφορα αρχεία και τις ανακρίσεις Γερμανών μετά το τέλος του πολέμου και τη συνθηκολόγηση.

Τα θύματα, (νεκρά και ζωντανά ), οι οικογένειες των εκτελεσμένων που πάλεψαν φοβερά, για να επιζήσουν και να προκόψουν, πιστοποιούν ότι η δύναμη αυτού του λαού είναι τόσο ισχυρή, που ίσως και να αντέξει σήμερα τις συνεχείς προσπάθειες της αλλοτρίωσής του από τους μηχανισμούς του εξανδραποδισμού και τις ιδέες κατανάλωσης τόσα χρόνια.

Μια τέτοια εκδήλωση, αυτή της 9ης Αυγούστου, που έγινε στον Τσούτσουρο από τον τοπικό Πολιτιστικό Σύλλογο με τη στήριξη του ΔΟΠΑΠ, στόχευε ωστόσο , σαν για να κλείσει τον κύκλο, να φωτίσει όσα έγιναν, όχι στο τέλος της Κατοχής, αλλά στην πρώτη της περίοδο, στις περιοχές του ανατολικού Μονοφατσίου, της Βιάννου και των Αστερουσίων, με κέντρο τον ιστορικό όρμο του Τσουτσούρου. Πραγματοποιήθηκε έκθεση φωτογραφιών και αρχειακού υλικού, ομιλίες, παραδοσιακή μουσική και χοροί.

Στον Τσούτσουρο βρήκαν καταφύγιο μετά τη μάχη της Κρήτης και τη συνθηκολόγηση εκατοντάδες φυγάδες Συμμάχων και Ελλήνων μέχρι να περάσουν στη Μέση Ανατολή, συντηρημένοι από την αγάπη στον άνθρωπο, στην ελευθερία και αξιοπρέπειά του, την οποία νιώθοντας οι κάτοικοι των παραπάνω περιοχών, στερούσαν το ψωμί από τα παιδιά τους, για να τους το προσφέρουν. Στον Τσούτσουρο επίσης δημιουργήθηκε υπο τον ανάπηρο βιαννίτη ταγματάρχη Αλέξανδρο Ραπτόπουλο τότε η επαναστατική οργάνωση «Κρητική Επαναστατική Επιτροπή» η οποία σύμφωνα με το Γιάννη Μουρέλο, τον Εμμανουήλ Πετράκη, τον Μιχάλη Ακουμιανάκη και τον Γεώργιο Δουνδουλάκη ήταν η πρώτη επαναστατική οργάνωση 

Το πρώτο της πρωτόκολλο, που υπογράφηκε στις 3-8-1941 στο χωριό Φιλλίπω των Αστερουσίων ( δώδεκα ημέρες πριν την υπογραφή του πρωτοκόλλου των Ανωγείων) αποτελεί μνημείο εθνικό και σκιαγραφεί όχι μόνο το υψηλό φρόνημα στη δυσκολότατη αυτή εποχή, αλλά και τη δύναμη γραφής, σκέψης και ψυχής όσων το συνέταξαν:

«…Συμφωνούμεν όπως απαρτίσωμεν πυρήνα προς δημιουργίαν Εθνικής μυστικής οργανώσεως με κύριον σκοπόν την αποτελεσματικήν δράσιν, εις περίπτωσιν καθ ην επεχειρείτο η απελευθέρωσις αυτής (της Κρήτης), αλλά και την τόνωσιν του εθνικού φρονήματος των κατοίκων και την ψυχικήν επανάστασιν αυτών προς δημιουργίαν αυστηράς εθνικής συνειδήσεως και αντιπερισπασμού εις τας προσπαθείας της γερμανικής προπαγάνδας και των εκαστοτε εκδιδομένων γερμανικών διαταγών εις βάρος της τιμής και της περιουσίας των αδελφών μας. Προς τούτο καθορίζομεν τας βασικάς αρχάς δια την επίτευξιν της εθνικής αυτής Οργανώσεως, όπως υπάρχει ενιαίον σύστημα και πλήρης προσανατολισμός των ενεργειών των μεμυημένων…»

Αυτό είναι ένα μικρό δείγμα (αφού ο δημοσιογραφικός χώρος και χρόνος είναι πολύτιμος) αυτού του υπέροχου κειμένου, που υπογράφουν οι τέσσερις ανώτεροι και άλλοι τόσοι κατώτεροι αξιωματικοί: Ο ταγματάρχης Αλεξ, Ραπτόπουλος, ο επίλαρχος Χαρ. Ραφτάκης, οι ταγματάρχες Φιλιππάκης Μιχ. και Αγγελάκης Ιωάννης, ο υπολοχαγός Δημ. Αυλητής, οι ανθυπολοχαγοί Γ. Χαραλαμπίδης και Αντ. Κωνσταντόπουλος, και ο Αντ. Φάκαρος.

Όταν στις 17-9-41 ο πρωτεργάτης αυτών των γεγονότων Αντ. Φάκαρος με καμιά δεκαριά συνεπιβάτες μιας σαπιόβαρκας έρχεται στην Αίγυπτο, η εκεί Ελληνική Κυβέρνηση αναγνωρίζει την Οργάνωση και τον Αλέξανδρο Ραπτόπουλο ως αρχηγό της και κατευθύνει να εξαπλωθεί ώς το μικρότερο χωριό της Κρήτης ως η μόνη Παγκρήτια Οργάνωση που εκπροσωπεί την Ελληνική Κυβέρνηση της Μέσης Ανατολής. Οι επιστολές και τα έγγραφα, που όταν επιστρέφει ο Φάκαρος στον Τσούτσουρο φέρνει από την Ελληνική Κυβέρνηση προς τον Αλέξανδρο Ραπτόπουλο, είναι μεγάλης ιστορικής αξίας. Αξίζει όμως να δούμε την απάντηση που στέλνει ο Ραπτόπουλος στις 6-12-1941 προς τον αντιπλοίαρχο Παναγιώτη Κώνστα, αρχηγό του ΝΙΡΣ στο Κάιρο:

« …Είναι πάλιν η Κρήτη από φλόγες ζωσμένη, καίονται αι σάρκες της, μαραίνονται τα κορμιά των παιδιών της, μα οι ψυχές μας μένουν απρόσβλητες και παλαίουν και θα παλαίουν, έως ότου φανεί και πάλι το άστρο της λαμπράς ημέρας που θα αγκαλιάσει την δόξαν. Και γιγαντώνεται η ψυχή μας από την συναίσθησιν ότι ο Θεός θα φωτίσει τους αδελφούς μας και τους γενναίους Συμμάχους μας να προετοιμάσουν και να επιτύχουν πλήρως και αποτελεσματικώς την απελευθέρωσίν μας.

Οφείλω να τονίσω – ας μου επιτραπεί τούτο-ότι οι εχθροί μας είναι σκληροί και ανηλεείς και ως εκ τούτου μια επιχείρησις, «ο μη γένοιτο» αποτυχούσα, θα φέρει εις πλήρη καταστροφή τον πληθυσμόν. Διά τούτο ας σπεύσωμεν βραδέως. Εν τω μεταξύ η συμβολή των αδελφών μας ας εξακολουθήσει στρεφομένη κυρίως εις την τόνωσιν δι ειδών συτίσεως, υποδήσεως και ενδυμάτων των μικρών παιδιών , τα οποία τείνουν,συνεπεία των στερήσεων, να αποθάνουν τα περισσότερα, και τα εναπομένοντα να δημιουργήσουν τας νέας γενεάς καχεκτικάς και ανικάνους δι έργα τα οποία διακρίνουν τους μεγάλους λαούς…».

Το πήγαινε–έλα των υποβρυχίων ανάμεσα στην Αίγυπτο και στον Τσούτσουρο, όπου ξεφόρτωναν εφόδια, όπλα και κατασκόπους, και από όπου έπαιρναν φυγάδες, πύκνωνε συνεχώς, αλλά και οι Γερμανοί οργανώνουν την κατασκοπεία τους και μαθαίνουν. Κυκλώνουν λοιπόν τρεις φορές την περιοχή και ανακρίνουν ιεροεξεταστικά – άλλά μάταια, τους ελάχιστους κατοίκους του Τσουτσούρου. Παίρνουν Έλληνες, πληρωμένους κατασκόπους, που άγρυπνα παρακολουθούν.

Τέλη Ιανουαρίου, αρχές Φεβρουαρίου, συλλαμβάνονται και φυλακίζονται ντόπια μέλη της Οργάνωσης για τα οποία θα δημοσιεύσω στοιχεία προσεχώς (από τους έξη εκτελέστηκαν οι πέντε). Στις 3 Φεβρουαρίου 1942 συλλαμβάνεται στη Βιάννο ο αρχηγός της ΚΕΕ Αλεξ. Ραπτόπουλος και την επομένη ο υπαρχηγός του, κτηνίατρος Εμμ. Σταματουλάκης. Τα ημερολόγια και τα γράμματά τους από τις φυλακές δείχνουν το απαράμιλλο ήθος τους.

Μια ώρα πριν τον τουφεκισμό τους στην Αγιά, στις 3/9/1942, ο Ραπτόπουλος γράφει στα πεντάρφανα παιδιά του: «Αγαπητά μου παιδιά, πάω για εκτέλεση.Συγχωρήσετε τους εχθρούς μου και εστέ υπερήφανοι. Τας εντολάς μου τηρήσετε. Καλή πρόοδο. Σας φιλώ. Ο πατέρας σας».

Την ηρωϊκή δράση των κατοίκων αυτής της τεράστιας περιοχής, που έδρασαν ενωμένοι, και το πρώτο πρωτόκολλο – ιστορικό μνημείο της ΚΕΕ- παρουσιάσαμε στην εκδήλωση της 9ης Αυγούστου στον ιστορικό Τσούτσουρο, (Την αρχή της αντίστασης και σχεδόν το τέλος του πολέμου περιλαμβάνουν έτσι οι ιστορικές εκδηλώσεις του Αυγούστου στην Κρήτη).

Μια μεγάλη ελπίδα ένιωθε κανείς να μοσχοβολά εκείνο το βράδυ στο λιμάνι του Τσουτσούρου. Έβγαινε από τη μεγάλη συνειδητή προσέλευση των επωνύμων και του απλού κόσμου που παρακολουθούσε με κατάνυξη. Από τους απογόνους των ανθρώπων εκείνων που δημιούργησαν αυτό το έπος, από τις προσωπικότητες που προσήλθαν, αρκετοί από μακριά. Από τους ουσιώδεις χαιρετισμούς του Σεβασμιότατου Μητροπολίτη Αρκαλοχωρίου, Καστελλίου και Βιάννου, κ. Ανδρέα, του εκπροσώπου του Δήμου Βιάννου και Προέδρου του Συλλόγου των Θυμάτων της κ. Αριστομένη Συγγελάκη, του συνονόματου ανηψιού του – εκπροσώπου όσων αγωνίζονται διεκδικώντας τις πολεμικές αποζημιώσεις των Γερμανών στη χώρα μας, και του εκπαιδευτικού συγγραφέα κ. Ζαχαρία Καλοχριστιανάκη.

Ελπίδα αναγκαιότατη σήμερα ο εθελοντισμός πολλών νέων ανθρώπων. Κυρίως των μουσικών Νίκου και Ανδρέα Φλαμουράκη, Μανόλη Ακάσογλου και Κωστή Κουγιουμτζή. Επίσης μελών της χορευτικής ομάδας του Δήμου Μινώα Πεδιάδας: Βάσως και Κώστα Μεσσανάκη, Ιπποκράτη Στρατάκη, Αντώνη Μανδελένη, Πελαγίας Στιβακτάκη και Σοφίας Σταματάκη. Σημαντική στην όλη προσπάθεια ήταν και η βοήθεια των Ζαχαρία Δερμιτζάκη και Γιάννη Τερζάκη, μελών του ΔΟΠΑΠ.

Μαζί με το μύρο της ελπίδας ένιωθε κανείς μια πληρότητα και μια ανάταση να εκπέμπουν τα πρόσωπα και οι κινήσεις των ανθρώπων που συμμετείχαν … ΄Ηταν πολιτισμός.

* Η Άννα Μανουκάκη – Μεταξάκη, είναι Φιλόλογος- Ερευνήτρια της τοπικής Ιστορίας και μέλος του ΔΣ του Πολιτιστικού Συλλόγου Τσούτσουρου.