Το ψωμί και η ιερότητα του είναι ένα θέμα που με απασχολεί τα τελευταία χρόνια. Εκλαμβάνω το ψωμί σαν βασική έννοια της ζωής του ανθρώπου με την διαχρονική του σημασία και με ό,τι συμβαίνει για τα δισεκατομμύρια των ανθρώπων, που καθημερινά αγωνίζονται για να το αποκτήσουν.
Η αρχή του σύμπαντος είναι το ψωμί θα πει ο Διαγόρας που μαζί με το κρασί επιτρέπει στον άνθρωπο να γίνει πολιτισμένος, θα διαβάσουμε στο έπος του Γκιλγκαμές, μια από τις αρχαιότερες μαρτυρίες του μεσογειακού πολιτισμού.
Τον άρτο και το οίνο, η χριστιανιακή θρησκεία μετέτρεψε αργότερα σε σώμα και αίμα του Χριστού. Η χαρακτηριστική ρήση «τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημών σήμερον», γίνονται δυο όψεις του πολύτιμου ορειχάλκινου μεταλλίου, που διαπερνά και στολίζει τα έργα μου.
Η ιερότητα του ψωμιού υποδηλώνεται με το μαύρο στολισμένο πανί, που στρώνεται στο έδαφος και τον χορό των μορφών που αναπτύσσεται τριγύρω, συμβολίζοντας θεότητες ή υπερφυσικές προστατευτικές δυνάμεις, αλλά και ξόρκια ή και σκιάχτρα που συχνά στήνονται στα χωράφια, για να προστατέψουν τη σοδειά.
Για κάποιους από μας, που γεννηθήκαμε στις αρχές της δεκαετίας του 40, μέσα στην πείνα το ψωμί έχει προσλάβει ιερό χαρακτήρα. Είναι συνυφασμένο με την επιβίωσή μας. Μικροί, θυμάμαι ορκιζόμαστε στο ψωμί. «Μα το ψωμάκι», λέγαμε και κάναμε το σταυρό μας, για να μας πιστέψει ο άλλος κι ήταν αυτός ο μεγαλύτερος μας όρκος. Και όταν ένα κομματάκι περίσσευε ή μας έπεφτε στο χώμα, το περνάμε, το φιλούσαμε και το βάζαμε σε μια τρυπούλα του τοίχου, μην τύχει και πατηθεί, και ήταν αυτό το μεγάλη αμαρτία.
Έτσι δίδασκε η γιαγιά και η μάνα, γιατί είχανε κι αυτές πολύ πεινάσει στη ζωή τους. Το ψωμί, έτσι κι αλλιώς, έβγαινε δύσκολα εκείνες τις εποχές και με πολύ αγώνα. Το φάσμα της πείνας ήταν αυτό που τρόμαζε περισσότερο.
Από τότε κύλησαν χρόνοι πολλοί. Χορτάσαμε το ψωμί, και αρχίσαμε τις δίαιτες! Αντε τώρα να πιστέψεις τους πεινασμένους… τι κι αν αυτοί συχνά πυκνά κάνουν την εμφάνισή τους μπουλούκια στις οθόνες μας και μας κοιτούν με αγριεμένα μάτια από την πείνα, εμείς κάνουμε ζάπινγκ κι αλλάζουμε κανάλι. Οι λαμπεροί σταρ, η γκλαμουριά, καθώς λένε, όλα αυτά τα φανταχτερά φυτά και οι γλάστρες δίπλα τους που χαριεντίζονται, είναι ανώδυνο θέαμα, χωνεύεται καλύτερα….
Πώς να αντιμετωπίσεις άλλωστε τα πεινασμένα μάτια;
Θόδωρος Παπαγιάννης*
*δημιουργός του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης στο Ελληνικό Ιωαννίνων και καθηγητής της ΑΣΚΤ του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Όπως αναφέρει ο ίδιος σε συνέντευξη του στο travel.gr : «Για μία μικρή περίοδο της ζωής μου βόσκησα τα πρόβατα στο χωριό, έμαθα να βοηθάω του μαστόρους, γλέντησα μαζί τους, έζησα τους καημούς, τις χαρές και τα πένθη τους» θα μας πει όταν η συζήτηση φτάσει σε εκείνα τα χρόνια, ενώ κάνοντας τη σύνδεση με τη συνέχεια αναφέρει: «Όλα αυτά προσπάθησα να τα εκφράσω και βρήκα ότι ο καταλληλότερος τόπος να τα εκθέσω ήταν αυτό το σχολείο στο χωριό μου γιατί αυτό τα γέννησε».
