Η φράση που αποδίδεται στον Φ.Ντοστογέφσκι — «Όταν σταματάς να διαβάζεις βιβλία, παύεις να σκέφτεσαι» — δεν αφορά απλώς τη συνήθεια της ανάγνωσης. Αγγίζει μια βαθύτερη αλήθεια για τον τρόπο με τον οποίο καλλιεργείται ο ανθρώπινος νους.
Το βιβλίο δεν είναι μόνο φορέας γνώσεων. Είναι ένας διάλογος με άλλους ανθρώπους, άλλες εποχές και άλλες συνειδήσεις. Όταν διαβάζουμε, εισερχόμαστε σε έναν κόσμο όπου οι σκέψεις διασταυρώνονται, οι ιδέες συγκρούονται και οι βεβαιότητες δοκιμάζονται. Ο αναγνώστης δεν παραμένει παθητικός· γίνεται συνομιλητής. Αναγκάζεται να συμφωνήσει, να διαφωνήσει, να αμφισβητήσει — και έτσι να σκεφτεί.
Αντίθετα, όταν ο άνθρωπος απομακρύνεται από το βιβλίο, κινδυνεύει να ζήσει μόνο μέσα στην επιφάνεια της καθημερινότητας. Η σκέψη γίνεται φτωχότερη, γιατί τρέφεται μόνο από το άμεσο και το πρόσκαιρο. Χωρίς την πρόκληση των μεγάλων ιδεών και των βαθιών αφηγήσεων, ο νους συνηθίζει στην ευκολία των έτοιμων απαντήσεων.
Το διάβασμα είναι μια μορφή εσωτερικής άσκησης. Όπως το σώμα χρειάζεται κίνηση για να παραμείνει ζωντανό, έτσι και το πνεύμα χρειάζεται βιβλία για να διατηρήσει τη ζωτικότητά του. Μέσα από τις σελίδες τους ο άνθρωπος διευρύνει τον ορίζοντά του και μαθαίνει να βλέπει τον κόσμο όχι μόνο όπως είναι, αλλά και όπως θα μπορούσε να γίνει.
Ίσως γι’ αυτό η ανάγνωση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι μια από τις πιο σιωπηλές αλλά και πιο ισχυρές πράξεις ελευθερίας του ανθρώπου. Γιατί κάθε βιβλίο που ανοίγουμε είναι μια πρόσκληση να συνεχίσουμε να σκεφτόμαστε