Η ανάρτηση αυτή προκάλεσε τροφή για σκέψη!
Μετά το σχόλιο του αγαπητού Νίκου από τα ορεινά της κεντρικής Στερεάς Ελλάδος, ένα άλλο σχόλιο του Γιώργου , μας ήλθε χθες τα ξημερώματα, απο το Αθηναϊκόν άστυ .
Σας το παραθέτω :
Χαιρετώ !
Η “παρατήρηση της σκέψης” από ποιόν γίνεται??
Υπάρχει όντως ξεχωριστή οντότητα που παρατηρεί ή μήπως και ο φαινομενικά παρατηρών (ψευδο)εαυτός, στην πραγματικότητα δεν είναι κάτι διαφορετικό από μία (ακόμα) σκέψη??
Ισχύει το καρτεσιανό “σκέφτομαι, άρα υπάρχω” ή μήπως υπάρχει Ύπαρξη και Συνείδηση, που δεν ταυτίζεται με την κίνηση των σκέψεων του εγκεφαλικού νου??
Οι απαντήσεις σε όλα αυτά τα ερωτήματα είναι βιωματικές…
Αλλιώς καταντούν μία ακόμα ανταλλαγή σκέψεων (= απόψεων), που υιοθετούνται ή απορρίπτονται, ανάλογα με τις προτιμήσεις και το πολιτισμικό υπόβαθρο του καθενός…
Καλό ξημέρωμα !
Γιώργος Λ.
Απάντηση:
Αγαπητέ Γιώργο Λ.
Θέτεις πολύ ουσιαστικά ερωτήματα — και χαίρομαι που η συζήτηση βαθαίνει.
Το ερώτημα «ποιος παρατηρεί τη σκέψη;» είναι πράγματι κομβικό. Δεν υπονοώ κάποια δεύτερη οντότητα, έναν «εσωτερικό μικρό άνθρωπο» που στέκεται απέναντι από τον νου. Η λέξη «παρατήρηση» χρησιμοποιείται μάλλον φαινομενολογικά: περιγράφει μια μετατόπιση προσοχής.
Όταν λέμε «παρατηρώ μια σκέψη», εννοούμε ότι δεν ταυτίζομαι αυτομάτως με το περιεχόμενό της. Δεν σημαίνει ότι δημιουργείται ένας δεύτερος εαυτός· σημαίνει ότι αναστέλλεται, έστω στιγμιαία, η αυτόματη συγχώνευση-υιοθέτηση
Το αν ο «παρατηρών» είναι κι αυτός σκέψη είναι ένα βαθύτερο φιλοσοφικό ερώτημα. Εκεί πράγματι αγγίζουμε τον Καρτέσιο και το «σκέφτομαι, άρα υπάρχω» .
Η νηπτική παράδοση — όπως αποτυπώνεται στη Φιλοκαλία των Ιερών Νηπτικών — δεν αρνείται τη σκέψη ούτε την ύπαρξη της λογικής. Μιλά όμως για ένα επίπεδο επίγνωσης που προηγείται της λεκτικής διατύπωσης. Όχι ως θεωρία, αλλά ως άσκηση εμπειρίας.
Δεν πρόκειται για άρνηση του λόγου. Ο άνθρωπος είναι έλλογο ον — συμφωνώ απολύτως. Το ερώτημα είναι αν η λογική λειτουργεί ως εργαλείο ή αν ο λογισμός, όταν δεν γίνεται αντιληπτός, λειτουργεί ως αυτοματισμός.
Σωστά επισημαίνεις ότι οι απαντήσεις είναι βιωματικές. Αν μείνουν μόνο στο επίπεδο της ανταλλαγής απόψεων, τότε πράγματι δεν ξεφεύγουμε από έναν ακόμη κύκλο σκέψεων που υιοθετούνται ή απορρίπτονται.
Ίσως λοιπόν το ενδιαφέρον δεν είναι να απαντήσουμε οριστικά στο «τι είναι ο παρατηρών», αλλά να διερευνήσουμε αν, στην πράξη, μπορούμε να βιώσουμε έστω μια μικρή απόσταση ανάμεσα στο ερέθισμα και στην αντίδραση.
Και μόνο αυτή η μικρή παύση, αν υπάρξει, αλλάζει πολλά.
Χαίρομαι πραγματικά για τη γόνιμη πρόκληση που θέτεις.
Χαίρε
Κώστας