Ο Έντγκαρ Άλλαν Πόε*, με τη φράση «Όλα όσα βλέπουμε ή φαίνονται δεν είναι παρά ένα όνειρο μέσα σε ένα όνειρο», δεν επιδιώκει απλώς να εντυπωσιάσει· επιχειρεί να υπονομεύσει την ίδια τη βεβαιότητα της ύπαρξης. Δεν αμφισβητεί μόνο τον κόσμο γύρω μας, αλλά και την εμπιστοσύνη που έχουμε στον εαυτό μας ως μάρτυρα αυτού του κόσμου.
Το όνειρο, στη σκέψη του Πόε, δεν είναι φυγή από την πραγματικότητα· είναι η ίδια η πραγματικότητα. Ζούμε, αγαπάμε, χάνουμε, πιστεύοντας ότι πατάμε σε στέρεο έδαφος, ενώ στην ουσία βαδίζουμε πάνω σε κινούμενη άμμο. Και το πιο οδυνηρό δεν είναι ότι όλα χάνονται, αλλά ότι το γνωρίζουμε τη στιγμή που χάνονται. Η συνείδηση δεν μας σώζει· μας βαραίνει.
Το «όνειρο μέσα στο όνειρο» υποδηλώνει ένα δεύτερο, βαθύτερο επίπεδο αβεβαιότητας. Ακόμη κι όταν νομίζουμε ότι ξυπνήσαμε —όταν πιστεύουμε πως καταλάβαμε τη ζωή, τον χρόνο, τον εαυτό μας— ίσως βρισκόμαστε απλώς σε μια πιο καλοφτιαγμένη αυταπάτη. Η αλήθεια απομακρύνεται όσο την πλησιάζουμε.
Ο Πόε δεν προσφέρει παρηγοριά. Δεν μας λέει πώς να ξεφύγουμε. Μας καλεί, όμως, να σταθούμε με ειλικρίνεια απέναντι στην εύθραυστη φύση της ύπαρξης. Και ίσως εκεί, μέσα στην αποδοχή της αστάθειας, να γεννιέται μια παράξενη αξιοπρέπεια: να ζεις γνωρίζοντας ότι όλα είναι παροδικά, αλλά να τα βιώνεις σαν να έχουν βάρος και νόημα.
Γιατί, ακόμη κι αν η ζωή είναι όνειρο, είναι το μόνο όνειρο που μας δόθηκε να ζήσουμε.
*Ο Έντγκαρ Άλλαν Πόε (1809–1849) υπήρξε μία από τις πιο σκοτεινές και επιδραστικές μορφές της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Ποιητής, πεζογράφος και κριτικός, θεωρείται θεμελιωτής του αστυνομικού διηγήματος και πρωτοπόρος της λογοτεχνίας τρόμου και ψυχολογικής αγωνίας.
Ο Πόε άφησε μια κληρονομιά που συνεχίζει να μας στοιχειώνει: ότι ο άνθρωπος δεν φοβάται τόσο το άγνωστο, όσο αυτό που ανακαλύπτει μέσα του.