*Hermann Hesse
Υπάρχουν φράσεις που μοιάζουν απλές, σχεδόν αυτονόητες, κι όμως κουβαλούν μέσα τους ολόκληρη κοσμοθεωρία. Η ρήση του Έρμαν Έσσε ανήκει σε αυτές. Δεν μιλά απλώς για την τέχνη ή τη δημιουργία· μιλά για τη ζωή, για τον άνθρωπο, για τη μνήμη και για τον χρόνο.
Το αντίγραφο γεννιέται από φόβο. Φόβο μήπως χαθούμε, μήπως δεν αντέξουμε τη μοναξιά της αυθεντικότητας, μήπως τολμήσουμε και αποτύχουμε. Αντιγράφουμε συμπεριφορές, ιδέες, πρότυπα ζωής. Φοράμε έτοιμα καλούπια, γιατί μας υπόσχονται ασφάλεια και αναγνώριση. Όμως το αντίγραφο, όσο καλοφτιαγμένο κι αν είναι, ζει δανεικά. Δεν έχει ρίζες, δεν έχει μνήμη δική του.
Το πρωτότυπο, αντίθετα, γεννιέται από ρίσκο. Είναι τραχύ, συχνά ατελές, με ατέλειες που το κάνουν αναγνωρίσιμο. Όπως ο άνθρωπος που βαδίζει τον δικό του δρόμο, ακόμη κι αν αυτός είναι ανηφορικός. Το πρωτότυπο κουβαλά τη σφραγίδα της εμπειρίας, του βιώματος, του πόνου και της χαράς. Γι’ αυτό και αντέχει στον χρόνο.
Στην τέχνη, τα αντίγραφα γεμίζουν τις αγορές· τα πρωτότυπα, όμως, γεμίζουν τη μνήμη. Στη λογοτεχνία, χιλιάδες μιμούνται ύφη και φόρμες, αλλά εκείνος που μιλά με τη δική του φωνή, έστω και ψιθυριστά, είναι αυτός που τελικά ακούγεται. Στη ζωή, μπορούμε να αντιγράψουμε επιτυχίες, ρόλους, διαδρομές· δεν μπορούμε όμως να αντιγράψουμε νόημα.
Ο Έσσε, βαθύς γνώστης της εσωτερικής περιπέτειας του ανθρώπου, μας υπενθυμίζει κάτι ουσιώδες: ό,τι δεν είναι αυθεντικό, φθείρεται γρήγορα. Ό,τι είναι πρωτότυπο, ακόμη κι αν αγνοηθεί, ακόμη κι αν παρεξηγηθεί, κάποτε επιστρέφει. Όχι θριαμβευτικά, αλλά αθόρυβα — όπως επιστρέφουν οι αλήθειες.
Ίσως τελικά το ερώτημα δεν είναι αν θα ξεχωρίσουμε, αλλά αν θα αντέξουμε να είμαστε ο εαυτός μας. Γιατί στον λογαριασμό του χρόνου, αυτό που μένει δεν είναι η ομοιότητα, αλλά η διαφορά. Όχι το αντίγραφο, αλλά το πρωτότυπο.