Η φράση του Μαρξ «ο άνθρωπος είναι το σύνολο των κοινωνικών του σχέσεων» δεν αποσκοπεί να μειώσει το άτομο, αλλά να το απογυμνώσει από την ψευδαίσθηση της απομόνωσης. Ο άνθρωπος δεν γεννιέται ολοκληρωμένος· διαμορφώνεται. Και το υλικό της διαμόρφωσής του δεν είναι αφηρημένες ιδέες, αλλά οι σχέσεις μέσα στις οποίες ζει, εργάζεται, αγαπά, συγκρούεται.
Στον πυρήνα της μαρξικής σκέψης, η ανθρώπινη ουσία δεν βρίσκεται σε κάποια έμφυτη «φύση», αλλά στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος σχετίζεται με τους άλλους και με την παραγωγή της ζωής του. Η εργασία, η εξουσία, η ιδιοκτησία, η οικογένεια, η κοινότητα δεν είναι εξωτερικά πλαίσια· είναι οι δυνάμεις που πλάθουν χαρακτήρες, αξίες, συνειδήσεις. Άλλος γίνεται ο άνθρωπος μέσα σε σχέσεις ισότητας και άλλος μέσα σε σχέσεις εκμετάλλευσης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος είναι απλώς προϊόν του περιβάλλοντός του, χωρίς ευθύνη ή ελευθερία. Σημαίνει, όμως, ότι η ελευθερία του δεν ασκείται στο κενό. Οι επιλογές του έχουν βάρος και όρια, γιατί γεννιούνται μέσα σε συγκεκριμένες κοινωνικές συνθήκες. Η ατομική ηθική δεν είναι ανεξάρτητη από τη συλλογική πραγματικότητα.
Η φράση του Μαρξ λειτουργεί τελικά ως κάλεσμα αυτογνωσίας. Αν θέλουμε να καταλάβουμε ποιοι είμαστε, δεν αρκεί να κοιτάξουμε μέσα μας· πρέπει να κοιτάξουμε γύρω μας. Στον τρόπο που σχετιζόμαστε, που συνεργαζόμαστε ή ανταγωνιζόμαστε, που αναγνωρίζουμε ή αγνοούμε τον άλλον. Εκεί, στις σχέσεις μας, αποκαλύπτεται ο άνθρωπος — όχι ως ιδέα, αλλά ως ζωντανή ιστορία