Κάνοντας κουπί όπως τον 5ο αιώνα π.Χ.

«Μην ανησυχείτε, για κάθε πέντε λεπτά κουπί θα κάνουμε δέκα λεπτά διάλειμμα», αστειεύεται ο αξιωματικός του Ναυτικού που μας καλωσορίζει. Καθώς επιβιβαζόμαστε, κάποιοι εικοσιπεντάρηδες κινούνται με κινήσεις τόσο άγαρμπες, που δεν μπορείς να πεις με σιγουριά αν το επόμενο βήμα θα τους βρει στο ξύλινο κατάστρωμα ή τη θάλασσα. Ανάμεσά τους γλιστρούν δέκα πενηντάρηδες απροσδόκητα σβέλτα, με αξιοζήλευτη σπιρτάδα, ενώ κάμποσα παιδάκια δεν μπορούν να κρύψουν τον ενθουσιασμό τους καθώς περιμένουν να έρθει η δική τους σειρά. Κάποιοι ελάχιστοι τουρίστες, με τα καπελάκια και τα ηλιοκαμένα πρόσωπα, κοιτούν όλο περιέργεια και ανθρώπους και το σκάφος, οπλίζουν και πυροβολούν δίχως παύση: σέλφις, φωτογραφίες, βίντεο.

Είναι Κυριακή, οκτώ το πρωί, στη μαρίνα Φλοίσβου, έχοντας ξυπνήσει την ώρα που πολλοί επιστρέφουν σπίτι από την έξοδο του Σαββάτου. Δίπλα στο ιστορικό αντιτορπιλικό Βέλος (με αυτό κατέφυγαν στην Ιταλία οι αποτυχημένοι πραξικοπηματίες του Μαΐου 1973 ενάντια στη δικτατορία), βρίσκεται η τριήρης Ολυμπιάς που μας επιστρέφει στον καιρό των “ξύλινων τειχών”και τον 5ο αιώνα π.Χ.Το επιβλητικό ακριβές αντίγραφο αθηναϊκής τριήρης κατασκευάστηκε πριν από 30 χρόνια για το Πολεμικό Ναυτικό προκειμένου να καθοριστούν τα χαρακτηριστικά πλεύσης των αρχαίων πλοίων, οι συνθήκες διαβίωσης του προσωπικού τους, και να κατανοηθεί πληρέστερα η τακτική που χρησιμοποιείτο κατά την μάχη. Η Ολυμπιάς, που αποτελεί κορυφαίο δείγμα πειραματικής αρχαιολογίας, έχει μήκος 37 μέτρα. Σχεδιάστηκε από βρετανική εταιρεία που συνδύασε τις ιστορικές αναφορές με την αρχαιολογία και την ιστορία της τέχνης και έχει αξιοποιηθεί ως έκθεμα αλλά και για πλεύσεις, ενώ στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004 μετέφερε την ολυμπιακή φλόγα.

Κάποιες Τετάρτες και Κυριακές του Ιουλίου και του Σεπτέμβρη, η τριήρης δίνει την ευκαιρία σε 170 ανθρώπους να γίνουν για δύο ώρες πλήρωμά της, σε μια πλεύση με κατεύθυνση χιλιάδες χρόνια πίσω στο χρόνο. Φτάνει αυτοί να κάνουν τηλεφωνική κράτηση, να συμπληρώσουν την Υπεύθυνη Δήλωση που θα λάβουν και να καταβάλλουν 3 ευρώ. Η εμπειρία αξίζει τη διαδικασία.

Όταν καταφέρνουμε να πάρουμε τις θέσεις μας στα κουπιά, ο κυβερνήτης της τριήρους αντιπλοίαρχος Νίκος Πολυχρονάκης προσπαθεί να μας εξηγήσει τη δουλειά μας. «Έχουμε δύο προστάγματα, το πρόσω και το ανάκρουε. Όταν βρισκόμαστε στο πρόσω, στο “ένα” βάζουμε το κουπί στη θάλασσα και στο “δύο” τραβάμε, ρίχνοντας τη πλάτη μας προς τα μπροστά. Όταν βρισκόμαστε στο ανάκρουε, με το “ένα” έχουμε το κουπί στη θάλασσα και με το “δύο” τραβάμε, ρίχνοντας την πλάτη μας προς τα πίσω. Ο χρόνος που τηρούμε είναι “ένα-δύο”, “ένα-δύο”. Καταλάβατε;»

Το Ναυτικό δεν θεωρείται άδικα το πιο αρχοντικό μεταξύ των σωμάτων του στρατού, οι οδηγίες θα δοθούν και στα αγγλικά. Οι αξιωματικοί αναθέτουν την ντουντούκα στον ναύτη Νίκο.«Χαλόου, ντου γιου χηρ μη;». Καμία απάντηση. «Πληζ, ντου γιου χηρ μη;». Σιωπή. «E, ον δε λαστ πόιντ οφ δε παντλ δερ ις ε τέηπ. Ιφ δε τέηπ ισ πάραλελ του δε ση, γιού αρ ιν δε κορέκτ ποζίσιον εντ γιού καν παντλ. Οκέη;». «Οκέη» αποφασίζει μόνος τους ο Νίκος καθώς όλοι μιλάνε με τους διπλανούς τους ή βγάζουν φωτογραφίες.Kάνουμε την πρώτη δοκιμή. Ένα-δύο, ένα-δύο. Τα προστάγματα δίνονται από το μικρόφωνο και την ντουντούκα εναλλάξ, καθώς το μεν πρώτο σταματάει κάθε τόσο να λειτουργεί, για τη δε δεύτερη ακούγονται παράπονα πως δεν ακούγεται. Έχω την εντύπωση πως το νεοσυσταθέν πλήρωμα αποκρίνεται τέλεια στα προστάγματα των αξιωματικών, αλλά όταν κοιτάζω στο πλάι συνειδητοποιώ πως τα περισσότερα κουπιά ούτε καν πλησιάζουν το νερό. Στην δεύτερη πρόβα ο συντονισμός είναι αισθητά καλύτερος.

Ο αξιωματικός συνεχίζει να δίνει οδηγίες από την ντουντούκα, όσο περνάει η ώρα τόσο πιο συντονισμένοι μοιάζουμε και ο παφλασμός των κουπιών στη θάλασσα δυναμώνει –μόνο που δεν έχουμε κινηθεί εκατοστό. «Για όσους έχουν απορία, είμαστε δεμένοι ακόμη», λέει ο αξιωματικός και ο κόσμος γελάει. Λύνουμε και ξεκινάμε.

Δεν απομακρυνόμαστε με ιδιαίτερη ταχύτητα από την στεριά. Ωστόσο, όταν υπάρχει ησυχία για να ακουστούν τα προστάγματα και κάποιοι καταφέρνουν να συγκρατήσουν τον ενθουσιασμό και τη βιασύνη τους, ο συγχρονισμός έχει αποτελέσματα. Μέσα σε λίγα λεπτά βρισκόμαστε πιο ανοιχτά και τα κουπιά που περνούν ξυστά από την επιφάνεια της θάλασσας λιγοστεύουν. Ο κόσμος το διασκεδάζει και οι γονείς βάζουν και τα μικρά τους παιδιά να δοκιμάσουν να κάνουν κουπί.Ο έως τώρα μειλίχιος Νίκος ξαναπιάνει την ντουντούκα και τότε μεταμορφώνεται. Δίνει το πρόσταγμα με όλο και πιο έντονο ρυθμό, όλο και πιο δυνατή φωνή: «Ένα-δύο», «ένα-ΔΥΟ», «ΔΥΟ, ΔΥΟ, ΔΥΟΟΟ!!!!».Στις τριήρεις των Αθηναίων υπηρετούσαν μόνο πολίτες, όχι δούλοι. Καθώς όμως το πλήρωμα “στρώνει” και υπακούει πειθαρχημένα τα πιο απαιτητικά προστάγματα, σκέφτομαι τον Σπάρτακο. Το πλήρωμα αντέχει. Ένα σκάφος της πυροσβεστικής πλησιάζει για να μας τραβήξει πιο ανοιχτά κι έρχεται η ώρα για το πρώτο διάλειμμα. «Μπράβο, παιδιά», επιβραβεύει ο Νίκος.

«Σπύρο, έλα για φωτογραφία. Και συ, Γιώργο!». Μαζί με τις οικογένειές τους, είναι γύρω στα 15 άτομα. Πενηντάρηδες, όλοι φορούν μπλούζες των Ο.Υ.Κ. και έχουν μαζί και τη σημαία των Υποβρύχιων Καταδρομέων. Όμως όταν συγκεντρώνονται όλοι στην αριστερά πλευρά της τριήρους και εκείνη αρχίζει να γέρνει, ένας αξιωματικός τους ζητάει να μετακινηθούν από την άλλη πλευρά. Σε λίγο οι ίδιοι βοηθούν στο άνοιγμα των πανιών. Όταν τα πανιά ανοίγουν, η εικόνα της τριήρους γίνεται ακόμη περισσότερο επιβλητική.

Αρκετοί από τους κωπηλάτες βρίσκονται πάνω στο κατάστρωμα. Βγάζουν φωτογραφίες, κόβουν βόλτες, δροσίζονται με νερό. Δύο τουρίστριες έχουν βγάλει τα παπούτσια τους και έχουν καθίσει στο σημείο, όπου τα πανιά προσφέρουν σκιά. Οι φωτογραφίες συνεχίζονται και τα μπουκάλια νερό καταναλώνονται λαίμαργα. Απολαμβάνουμε εκείνο το συναίσθημα ηρεμίας που σου προσφέρει η θάλασσα, ακόμη και λίγες εκατοντάδες μόνο μέτρα από την παραλιακή.

Με τα πανιά ανοιγμένα και τα μακριά κουπιά στο πλάι, η τριήρης στέκει αρχοντική. Αυτά τα ευέλικτα, ταχύτατα για την εποχή τους και ανθεκτικά πλοία κατέστησαν τον αθηναϊκό στόλο τον ισχυρότερο μεταξύ των πόλεων-κρατών, και κατατρόπωσαν τους Πέρσες στην ναυμαχία της Ελευσίνας. Μόλις δύο ώρες πλεύσης με την Ολυμπιάδα αρκούν για να γεννηθούν σκέψεις που σε ταξιδεύουν σε άλλες εποχές, να πλάσεις εικόνες ζωής χιλιάδων χρόνων πίσω.Αυτά σκέφτομαι, απολαμβάνοντας το αεράκι επάνω στο κατάστρωμα, χαζεύοντας τον κόσμο που το χαίρεται εξίσου. Οι τουρίστες δείχνουν κατενθουσιασμένοι, οι αξιωματικοί απαντούν στις ερωτήσεις των επισκεπτών. Το αεράκι μας δροσίζει και, όσο και αν το πρωινό ξύπνημα είναι λίγο πιο δύσκολο την Κυριακή, αισθάνεται κανείς πως μέσα σε μια ώρα και λίγες εκατοντάδες μέτρα πλεύσης έχουμε ταξιδέψει μακριά από όσα μας περιμένουν στην ακτή.Μέχρι που ακούω τη φωνή του Νίκου από την ντουντούκα: «Πάμε να πάρουμε τις θέσεις μας στα κουπιά σιγά σιγά!». Η γυναίκα που κάθεται δίπλα μου γυρνάει και με κοιτάει σχεδόν τρομοκρατημένη. «Να τους πούμε να γυρίσουμε με τα πανιά», μου λέει. Οι επόμενες εξορμήσεις είναι: Κυριακή 23 Ιουλίου 09:00-11:00, Τετάρτη 26 Ιουλίου 17:00-19:00, Κυριακή 10 Σεπτεμβρίου 09:00-11:00, Τετάρτη 13 Σεπτεμβρίου 17:00-19:00.