Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία
Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα
Ο ρυθμός των αριθμών
Ήμουν στο γραφείο με μια συνάδελφο και θέλαμε να ζητήσουμε τη γνώμη ενός άλλου για ένα θέμα της δουλειάς, οπότε η συνάδελφος έκανε να τον πάρει τηλέφωνο. Επειδή την είδα να διστάζει, της είπα το πενταψήφιο εσωτερικό του συναδέλφου που το θυμόμουν απέξω: 36-2-54 (το γράφω έτσι επειδή της είπα: τριανταέξι-δύο-πενηντατέσσερα). Με κοίταξε προς στιγμή έκπληκτη κι ύστερα μου είπε: Α, έτσι το λες; Εγώ το λέω 3-62-54 (τρία- εξηνταδύο- πενηντατέσσερα). Έστω κι αν έχει πέντε μόνο ψηφία, υπάρχουν περισσότεροι από ένας τρόποι για να πεις έναν πενταψήφιο αριθμό.Τους αριθμούς τηλεφώνου τους γράφουμε στις ατζέντες μας ή τους αποθηκεύουμε στις επαφές των κινητών μας τηλεφώνων, αν και η ατζέντα ποτέ δεν χάνει τη χρησιμότητά της αφού συχνά συμβαίνει να αλλάζουμε συσκευή και οι επαφές να μην μεταφέρονται σωστά από τη μια κάρτα στην άλλη ή απλώς να χαλάσει το τηλέφωνό μας ή να το χάσουμε ή να μας το κλέψουν. Εκείνους όμως τους αριθμούς που χρησιμοποιούμε συχνά, τους απομνημονεύουμε, είτε με συνειδητή προσπάθεια είτε με την επανάληψη της χρήσης. Τους απομνημονεύουμε, φυσικά, στη μητρική μας γλώσσα. Αυτό φαίνεται λαπαλισάδα, αλλά δεν είναι. Όσοι ζούμε σε ξενόγλωσσο περιβάλλον, έχουμε και «ξένους» αριθμούς τηλεφώνου. Εγώ τουλάχιστον, και αυτούς τους απομνημονεύω ελληνικά, κι όταν χρειαστεί να τους πω σε κάποιον ξένο, σε ξένη γλώσσα, πρέπει να προσπαθήσω, δεν είναι εντελώς αβίαστο. Και δεν είμαι μόνο εγώ. Ο συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης, δίγλωσσος πρακτικά, είχε πει ότι τρία πράγματα κάνει στα ελληνικά όταν βρίσκεται στο Παρίσι: πράξεις στο μυαλό του, βλαστήμιες και απομνημόνευση αριθμών τηλεφώνου. Αυτά είναι τα προπύργια της μητρικής γλώσσας.Πρόσφατα η μικρή μου κόρη εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη για να σπουδάσει και έβαλε και σταθερό τηλέφωνο. Τον αριθμό τον έχω απομνημονεύσει, αλλά όχι ολόκληρον, μόνο τα έξι τελευταία ψηφία -τα οποία τα απομνημόνευσα σε μορφή 2.2.2, δηλαδή (ας πούμε, σιγά μη δώσω τον αληθινό αριθμό) 36-55-18. Ο πραγματικός αριθμός είναι βέβαια δεκαψήφιος, αλλά τα πρώτα τέσσερα ψηφία, το 2310, δεν χρειάζεται να τα θυμάμαι, ξέρω ότι παίρνω στη Θεσσαλονίκη, άρα τα βάζω έτσι κι αλλιώς (ντιφόλτ, που λένε). Το ίδιο συμβαίνει και με το τηλέφωνο της θείας μου στην Αίγινα: μόνο τον πενταψήφιο αριθμό θυμάμαι, το 22970 στην αρχή δεν χρειάζεται απομνημόνευση.Όταν ήμουν μικρός, το τηλέφωνο της γιαγιάς στην Αίγινα ήταν τριψήφιο: 283 (δύο-ογδοντατρία). Μετά μπήκε μπροστά το 22, 22-283, και μετά το 22970 -είναι σαν να ξεφλουδίζεις κρεμμύδι: αφαιρείς τα επάλληλα στρώματα που προστέθηκαν στη συνέχεια και καταλήγεις στον πολύ μικρότερο αρχικό πυρήνα.Τριψήφια ήταν κάποτε και στην Αθήνα τα τηλέφωνα, αλλά πολύ παλιά. Βλέπω ότι η εφημερίδα Ακρόπολις το 1906 είχε αριθμό τηλεφώνου 140 και τον ίδιο αριθμό τον κράτησε ως το 1920 -λίγο αργότερα έκλεισε. Το 1929, στη νέα περίοδο της εφημερίδας (με άλλον ιδιοκτήτη) ο αριθμός ήταν ακόμα τριψήφιος (2-38), αλλά το 1931 έγινε τετραψήφιος (73-15). Το 1935 είχε γίνει πενταψήφιος (20-131). Τους αριθμούς τηλεφώνου τους βρήκα από τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων που έχω στο αρχείο μου, και αναγράφονταν έτσι, με τις παύλες, οπότε μπορούμε να υποθέσουμε ότι έτσι θα προφέρονταν κιόλας.Πενταψήφιους αριθμούς σε τηλέφωνα δεν πρόλαβα. Στο Φάληρο, το παλιό-παλιό μας τηλέφωνο (δεν ισχύει πια) ήταν 982137 και το έλεγα στο μοτίβο 1.2.3, εννιά-ογδονταδύο-εκατόν τριανταεφτά. Τότε είχαμε έναν αριθμό και για τα δύο σπίτια, του παππού και το δικό μας (κάτω ο παππούς, πάνω εμείς), σύστημα ντούπλεξ με έναν διακόπτη, οπότε όταν ήθελες να τηλεφωνήσεις γύριζες τον διακόπτη -και αμέσως μετά άκουγες τη γιαγιά από τον κάτω όροφο να διαμαρτύρεται που της είχες κόψει το τηλεφώνημα στη μέση. Ήταν δύσκολο να βάλουμε δεύτερη γραμμή, φαίνεται, αλλά κάποτε βάλαμε. Στο μεταξύ όμως ο αριθμός μας είχε γίνει εφταψήφιος: προστέθηκε το «1» ανάμεσα στο δεύτερο και στο τρίτο ψηφίο και έγινε 9812137, που το έλεγα στο μοτίβο 2.2.3, (ενενηνταοχτώ-δώδεκα-εκατόν τριανταεφτά). Τον καινούργιο αριθμό μας, που ήταν 9828847, που ούτε αυτός υπάρχει, τον απομνημόνευσα με το μοτίβο 2.2.1.2 (οχτώ-σαρανταεφτά).Αυτό πρέπει να έγινε στις αρχές της δεκαετίας του 1970 -την εποχή εκείνη ήταν μαζική η μετατροπή των εξαψήφιων αριθμών τηλεφώνου του Λεκανοπεδίου σε εφταψήφιους, και αν τύχαινε να καλέσεις αριθμό που είχε αλλάξει άκουγες το ηχογραφημένο μήνυμα, κάτι σαν «Ο αριθμός ήλλαξε. Παρακαλούμε προσθέσατε το 1 μεταξύ του δεύτερου και τρίτου ψηφίου». Αυτό το «ο αριθμός ήλλαξε» (αν το θυμάμαι σωστά) έγινε και σλόγκαν την εποχή εκείνη -θυμάμαι μάλιστα και μια γελοιογραφία του ΚΥΡ που έπαιζε με αυτή τη φράση. Γύρω στο 1975 θυμάμαι ότι οι σχεδόν όλοι οι αριθμοί του Λεκανοπεδίου είχαν γίνει εφταψήφιοι, εξαψήφια έμεναν τα κέντρα της Αλυσίδας (με το 28, που αργότερα έγινε 228) και εκεί στο Παγκράτι-Μετς (71 που έγινε τώρα 701, 72, 73 και 74).Μετά μπήκε το 01 μπροστά, και μετά το 010, και τώρα το 210 και οι αριθμοί έγιναν δεκαψήφιοι -αλλά το 210 δεν χρειάζεται να το θυμάσαι. Το κακό βέβαια είναι ότι οι εναλλακτικοί πάροχοι έχουν διαφορετικά ψηφία στην αρχή (211, 213, 215 κτλ.) και αυτοί οι αριθμοί με δυσκολεύουν λίγο περισσότερο, χαλάει το μοτίβο. Έναν δεκαψήφιο αριθμό φίλου (από 215) που αναγκάζομαι να τον θυμάμαι έτσι, τον λέω με το μοτίβο 1.2.2.2.1.2 (δύο-δεκαπέντε και μετά ο εφταψήφιος στο μοτίβο 2-2-1-2).Ωστόσο, τον επίσης δεκαψήφιο αριθμό του κινητού μου τον έχω απομνημονεύσει με άλλο μοτίβο, 2.2.2.2.2 (εξηνταεννιά-σαραντατέσσερα-εικοσιτέσσερα-κτλ-κτλ). Το ίδιο και τον αριθμό της Νικοκυράς. Ωστόσο, των κοριτσιών μου τα τηλέφωνα τα θυμάμαι με το μοτίβο 2.2.1.2.1.2 (π.χ. 69-44-8-31-7-21, εικονικό νούμερο δίνω).(Βέβαια, το οχτώ-τριανταένα το λέω μαζί, χωρίς να σταματήσω, άρα ίσως το μοτίβο είναι 2.2.3.3, αλλά κάπως πρέπει να ξεχωρίσω το «οχτώ-τριανταένα» από το «οχτακόσια τριανταένα» ή από το «οχτώ-τρία-ένα»).Δεν ξέρω τι κάνετε εσείς, και ποιο μοτίβο προτιμάτε για να απομνημονεύετε και να λέτε τους δεκαψήφιους (κινητά), εφταψήφιους (σταθερά Αθήνας από 210) ή άλλους αριθμούς τηλεφώνου που θυμάστε, αλλά υποθέτω ότι δεν θα ακολουθείτε πάντοτε το ίδιο μοτίβο. Κάποιοι αριθμοί ρέουν καλύτερα αν τους πεις με τον ένα ρυθμό, κάποιοι με τον άλλον. Εγώ τους περισσότερους εφταψήφιους τους απομνημονεύω με το μοτίβο 2-2-1-2 (π.χ. ενενηνταοχτώ-εικοσιοχτώ-οχτώ-σαρανταεφτά) αλλά της αδελφής μου τον αριθμό τον έχω απομνημονεύσει με το 1-2-1-2-1 επειδή οι δυο διψήφιοι τυχαίνει να είναι ίδιοι κι έτσι βοηθάει να τον θυμάσαι. Ενός φίλου τον αριθμό που τελειώνει σε 444 τον λέω με το μοτίβο 2-2-1-1-1 (τέσσερα-τέσσερα-τέσσερα).Φυσικά, οι μηχανές δεν καταλαβαίνουν από αυτά. Τον δεκαψήφιο αριθμό τηλεφώνου 210 9828847(που τον προφέρω 210-98-28-8-47), εκείνες τον εμφανίζουν (τουλάχιστον στις επαφές του κινητού μου) 21-09-82-8847, έναν τρόπο που εγώ τον βρίσκω εντελώς αφύσικο.Εσείς, αλήθεια, πώς απομνημονεύετε τους αριθμούς τηλεφώνου; Ή δεν απομνημονεύετε καθόλου;
