Ένα μικρό δοκίμιο με αφορμή το πρόσφατο τραγικό δυστύχημα με την απώλεια 5 άτυχων εργαζόμενων..
Υπάρχουν στιγμές που η Ιστορία δεν γκρεμίζεται από μεγάλες ιδεολογίες, αλλά από μικρές ρωγμές.
«Για ένα καρφί χάθηκε ένα πέταλο…» λέει η παροιμία που αποδίδεται συχνά στον Benjamin Franklin. Και η αλυσίδα συνεχίζεται αμείλικτη:
• Από ένα πέταλο χάθηκε ένα άλογο.
• Από ένα άλογο, ένας καβαλάρης.
• Από έναν καβαλάρη, ένα κρίσιμο μήνυμα.
• Από ένα μήνυμα, ένα ολόκληρο βασίλειο.
Η ουσία της τραγωδίας δεν βρίσκεται στο χαμένο βασίλειο· βρίσκεται στο καρφί.
Η Θεωρία του Σπασμένου Παραθύρου
Η ίδια ακριβώς λογική διατρέχει τη θεωρία των Broken Windows, των James Q. Wilson και George L. Kelling. Ένα σπασμένο παράθυρο που μένει ανεπισκεύαστο εκπέμπει ένα σιωπηλό αλλά ηχηρό μήνυμα: «Εδώ, κανείς δεν νοιάζεται».
Όταν το «δεν νοιάζεται κανείς» γίνει κανονικότητα, η φθορά μετατρέπεται σε παρακμή και η παρακμή σε αναπόφευκτη κατάρρευση. Το καρφί και το παράθυρο μιλούν για το ίδιο πράγμα: Η αμέλεια έχει μνήμη και λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής.
Δεν είναι το σπασμένο τζάμι που απειλεί την πόλη. Είναι το μήνυμα που εκπέμπει.
Στην ηγεσία, η θεωρία αυτή δεν αφορά την καταστολή, αλλά την ευθύνη.
• Ένα μικρό ψέμα που μένει ασχολίαστο.
• Μια προχειρότητα που περνάει επειδή «βαριόμαστε να ασχοληθούμε».
• Μια μικρή εξαίρεση στον κανόνα «μόνο για σήμερα».
Το πρώτο σπασμένο παράθυρο σε έναν οργανισμό είναι η στιγμή που η ακεραιότητα χαλαρώνει — όχι από κακία, αλλά από ανοχή. Και τότε, χωρίς να το καταλάβουμε, η ανοχή γίνεται κουλτούρα.
Είτε μιλάμε για την οικονομία και τη διαχείριση κινδύνου, είτε για την προσωπική μας ζωή, ο κανόνας είναι κοινός. Ο κόσμος δεν καταρρέει ξαφνικά· φθείρεται σταδιακά.
Στην προσωπική ζωή, τα «σπασμένα παράθυρα» είναι οι μικρές υποχωρήσεις:
1. Μια υπόσχεση στον εαυτό μας που δεν τηρήθηκε.
2. Μια σχέση που αφέθηκε στην τύχη της.
3. Μια αλήθεια που πνίγηκε για να αποφευχθεί η ένταση.
Δεν χάνεται αμέσως το βασίλειο, αλλά χαλαρώνει ο ιστός. Και ο ιστός είναι αυτό που κρατά τα πάντα όρθια.
Το δίδαγμα δεν είναι φοβικό, είναι βαθιά δημιουργικό. Αν ένα σπασμένο παράθυρο γεννά αταξία, ένα επισκευασμένο παράθυρο γεννά εμπιστοσύνη.
Η πρόληψη είναι μια ταπεινή πράξη. Δεν έχει δόξα, δεν φαίνεται — όπως ακριβώς δεν φαίνεται το καρφί μέσα στο πέταλο. Όμως, πάνω σε αυτό το αόρατο καρφί στηρίζεται ολόκληρη η κίνηση.
• Επισκεύασε τα παράθυρα νωρίς.
• Έλεγξε τα καρφιά πριν χαθεί το πέταλο.
• Φρόντισε τις λεπτομέρειες πριν χρειαστείς ηρωισμούς.
Γιατί στο τέλος, όλα κρίνονται εκεί: στο ταπεινό καρφί και στο πρώτο σπασμένο παράθυρο που αρνήθηκες να προσπεράσεις.
Στη δική σας καθημερινότητα, στη δουλειά ή στις σχέσεις σας, ποιο είναι εκείνο το «μικρό καρφί» που αν το προσέχατε νωρίτερα, θα είχε γλιτώσει ολόκληρο το «βασίλειο»;
Θανάσης Φαρμάκης και Λεωνίδας Τσιφτσής
Καλώς τον κύριο Καθηγητή!
